Zondiameter in fase met zonne-activiteit: meer en minder straling

Metingen vanuit satellieten hebben aangetoond dat de totale hoeveelheid straling van de zon niet constant is, maar in fase varieert met de (gemiddeld elfjarige) cyclus van de activiteit van de zon. Als die activiteit minimaal is (zoals in 1986), is de hoeveelheid zonnestraling iets geringer dan wanneer de activiteit maximaal is (zoals in 1991). In deze variatie, die 0,1 procent bedraagt, zit de invloed van het variërende aantal donkere vlekken op de zon, maar deze invloed wordt vaak méér dan gecompenseerd door het effect van uitbarstingen op de zon. De totale hoeveelheid straling van de zon moet dus óók door iets anders worden beïnvloed.

Eén van de mogelijkheden is dat de zon periodiek iets inkrimpt en uitzet, waardoor het totale stralende oppervlak van deze gasbol varieert. Maar het meten van de straal van een gasbol is niet eenvoudig, want wat is nu precies het oppervlak? Twee astronomen van de universiteit van Californië in Los Angeles hebben de straal van de zon proberen af te leiden uit de intensiteit van een absorptielijn van neutraal ijzer, die in de buitenste laag van de zon ontstaat. Zij maten de intensiteit van deze lijn over de gehele zonneschijf en namen als 'rand' van de zon het punt waar de intensiteit opeens naar 25 procent zakt (Nature 377, p. 214).

De twee astronomen hebben nu ontdekt dat de aldus gedefinieerde diameter van de zon sinds 1982 precies in fase varieert met de elfjarige activiteitscyclus. Bij maximale activiteit is de diameter iets groter dan tijdens minimale activiteit. Deze geringe diametervariatie zou ongeveer 20 procent van de door satellieten gemeten variatie in de totale hoeveelheid straling van de zon (de zonneconstante) kunnen veroorzaken. Opmerkelijk is dat de nu gemeten diametervariatie niet valt te rijmen met eerdere metingen door andere onderzoekers. Die vonden géén variatie, respectievelijk een grotere maar tegengesteld verlopende variatie. Reacties op dit nieuwe resultaat zullen dus zeker niet uitblijven.