Tribuut aan het Gouden Boekje; Iedereen grootgebracht met Plofje en Pietepaf

Aanstaande weekeinde vindt ter gelegenheid van de Kinderboekenweek (thema: het dier) in Leiden een Gouden Boekjes-manifestatie plaats. Op zondag 8 okt kunnen 150 kinderen meedoen aan de voorstelling van Clara Linders waarin de Gouden Boekjes een hoofdrol spelen. Aanvang 15u in de Droomfabriek, Oude Singel 56 in Leiden (toegang ƒ 5). De kinderboekhandel Kraai & Ko organiseert aldaar op 8 oktober (14-18u) een expositie en verkoop van àlle Gouden Boekjes ooit uitgeven door de Bezige Bij. Tevens is nog tot 14 okt langs de Botermarkt en de Nieuwe Rijn een speurtocht naar Gouden Boekjes uitgezet. Inl over alle evenementen: 071-143560.

Het kan niet stuk, het Gouden Boekje. Letterlijk, want het is gestoken in een stevig kartonnen kaftje, goudgebonden en geel-op-snee: je kan ermee gooien zonder het noemenswaardige schade te berokkenen. En figuurlijk, want de eerste generatie Nederlandse kinderen die ermee werd groot gebracht, heeft nu kinderen - een enkeling zelfs kleinkinderen - die er weer mee opgroeien. Je kind uit een Gouden Boekje een passage voorlezen die jou vroeger ook ontroerde: ontroering in het kwadraat. Toen uitgeverij De Bezige Bij in 1947 een kans kreeg de Nederlandse rechten te kopen van de Amerikaanse kinderboekenserie The Little Golden Books, aarzelden de directeuren Lubberhuizen en Schouten. Lag het kinderboek wel op de weg van de voormalige clandestiene uitgeverij met literaire pretenties? Maar “in een flits”, aldus Bij-redacteur Ernst Nagel, besloten ze positief. Het eerste transatlantische telefoontje van de directie hielp de uitgeverij daarna menigmaal uit de rode cijfers.

De Gouden Boekjes, waarvan er 76 in het Nederlands bestaan, danken hun succes aan de pakkende verhaaltjes, waarin een kind - vaak in combinatie met dieren of een voertuig - een louterend avontuur beleeft. De toenmalige Parool-medewerkers Han G. Hoekstra en Annie M.G. Schmidt werden aangezocht voor de Nederlandse vertaling. In 1953 verscheen het eerste deel: Pietepaf, het circushondje. De tekeningen, gemaakt door destijds toonaangevende illustratoren als Tibor Gergely en Alice en Martin Provensen, ondersteunen de tekst in vierkleurendruk doeltreffend.

In Nederland worden jaarlijks zo'n 40.000 exemplaren Gouden Boekjes verkocht. Sinds haar overlijden leeft de verkoop van de door Annie M.G. Schmidt bewerkte boekjes op. De totale in Nederland verkochte oplage schat De Bezige Bij op 1,5 miljoen. Overigens behoren niet alle boekjes tot de oorspronkelijke reeks: Wim is Weg (deel 35), getekend door Rogier Boon en naverteld door Annie M.G. Schmidt, is een oorspronkelijk Nederlands boekje, evenals de vier-kleurenpotloden-reeks (delen 64 t/m 68) en De jarige stad (deel 68).

In de wereld zijn inmiddels meer dan een miljard exemplaren van de Little Golden Books verkocht. De in 1942 door Western Publishing begonnen serie werd de succesvolste full-colour-kinderboekenreeks aller tijden, niet in het minst dankzij de prijs: 25 dollarcents. In de eerste vijf maanden werden er al anderhalf miljoen van verkocht. Gouden Boekjes zijn inmiddels in 14 verschillende talen verschenen in meer dan 20 landen. Twee jaar geleden verschenen de eerste afleveringen in het Chinees. Western produceert nog altijd nieuwe titels en herdrukte onlangs de eerste zes deeltjes.

Leden van de na-oorlogse generatie in Nederland kunnen meestal op verzoek wel een paar favoriete titels noemen, zo blijkt uit een kleine rondvraag. “Plofje de olifant!” roept de een, en citeert moeiteloos: “Een vrolijk, klein olifantje liep te huppelen door het oerwoud. Hij vond, dat hij erg mooi huppelde: één, twee, drie, pòm!” De ander leeft op bij het zien van De Gele Taxi en leest met een mengsel van melancholie en routine: “Het was een erge goeie taxi. Want hij kon heel vlug starten: reng - drrrrrrrrrrrrrr.... En hij kon door de bochten gieren: drrrrrrrrrrr - Jie-ie-ie-ie-ie!”

Heel mooi is natuurlijk Wim is weg, die een fiets krijgt en meteen na het ontbijt de wijde wereld intrekt, “naar Spanje” - tot grote ongerustheid van zijn ouders. Na een uitgebreide zoekactie wordt hij in een weiland teruggevonden en naar zijn - dolgelukkige - ouders teruggebracht. Hij wordt naar zijn bedje gebracht “en slaapt meteen”. Dan volgen de regels die bij tallozen het traanvocht moeten hebben opgestuwd: “En hij droomt dat hij ver weg gaat op zijn fiets. Heel ver weg. Naar Spanje.”