'Toen ik hier kwam was het een gekkenhuis, met veel hectiek'; Staatssecretaris Schmitz (justitie) verdedigt zich tegen kritiek

DEN HAAG, 5 OKT. Staatssecretaris Schmitz (justitie) heeft haar verdediging tegen alle kritiek klaar. De inhoud van de rapportages van de Rekenkamer en van het bureau Regioplan die vandaag tegelijkertijd openbaar werden, wil ze gebruiken om het vreemdelingenbeleid te verbeteren. Regioplan, dat de werking van de nieuwe Vreemdelingenwet evualueerde, concludeert dat die wet het tegenovergesteld effect heeft gehad: in plaats van een versnelling van de asielprocedures zijn de zaken vertraagd en ingewikkelder geworden. De Rekenkamer constateert dat de “planning en control” bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van Justitie “diverse tekortkomingen” vertoont. “Een efficiënte en daardoor korte behandeling van asielverzoeken is nog onvoldoende gerealiseerd en gewaarborgd”, aldus de Rekenkamer.

Volgens Schmitz is haar departement al sinds het aantal nieuwe asielzoekers in het voorjaar begon af te nemen bezig met een “kwaliteitsimpuls”. Binnenkort verwacht de staatssecretaris ook nog een rapportage van organisatie-adviseur Berenschot, die daaraan moet bijdragen. Schmitz waarschuwt wel dat ze “zeker nog een jaar nodig heeft om de zaak als een trein te laten lopen”.

U bent niet te eerste staatssecretaris die zich voorneemt om de zaken efficiënt aan te pakken. Uw voorganger is gewaarschuwd voor overhaaste wetgeving.

“Dat klopt. Maar als je ziet onder welke hoge druk die wetgeving tot stand moest komen, is het ook wel weer begrijpelijk. Er was vorig jaar sprake van een verdubbeling van de aantallen asielzoekers tot 52.000.

“Overigens vind ik, en ik hoop ook dat de Tweede Kamer het ook zo wil zien, dat versnelling van de procedures niet het enige doel van wetgeving dient te zijn. De kwaliteit en de transparantie van de wetgeving moet voorop staan. De wet Veilige derde landen staat bijvoorbeeld onder noemer van versnelling, maar die heeft nog een heel ander doel, namelijk dat mensen niet in een paar landen tegelijkertijd asiel kunnen aanvragen. Om dat na te gaan zul je mensen even wat langer in onderzoek moeten houden. Versnellen is dus niet het enige doel.

Regioplan constateert dat bij de Immigratiedienst de neiging bestaat om negatieve beschikkingen af te geven. Pas als asielzoekers in beroep gaan worden de zaken beter onderzocht.

“We hebben niet ontkend dat het aan kwaliteit ontbroken heeft in ons werk. En het algemeen principe geldt dan: als je geen kwaliteit levert, bezorg je jezelf extra werk.

“We hebben al in de maand april besloten dat er aan de kwaliteit gewerkt moet worden. Gelukkig heeft het kabinet gezegd dat we op sterkte mogen blijven ook bij de rechtbanken om achterstanden weg te werken en het kwaliteitsproces in te zetten. Ik weet dat we er nog lang niet zijn en dat de kritiek ten dele gerechtvaardigd is, maar ik wil weten of we op de goede koers zijn. We moeten in deze fase alle kritiek zoveel mogelijk ten goede aanwenden.

Hoe wilt u de kwaliteit van het werk verbeteren?

“Bij de immigratiedienst is een paar maanden geleden een speciale projectgroep begonnen met het bezien van de verschillende processen. Ook bij het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers heeft een zogenoemde internal audit. Die bekijkt of de opvang, die sober en humaan moet zijn, wel voldoet en bijvoorbeeld niet al te sober is.”

De evaluatie van Regioplan adviseert even niet te komen met nieuwe wetgeving. Maar moest er niet een mogelijkheid komen tot hoger beroep voor afgewezen asielzoekers?

“Ja, daar gaat mijn voorkeur in principe naar uit. De Hoge Raad heeft dat nu ook geadviseerd. Ik vind dat je geen groepen in de samenleving mag uitzonderen van de mogelijkheid om in beroep te gaan tegen beslissingen van de staat. Maar onder een aantal restricties, zodat men niet eindeloos in procedure kan gaan.

Volgens de Rekenkamer deugt de planning en control bij de Immigratiedienst niet. Gaat u nu wachten tot er weer een rapport komt van Berenschot voordat daar iets aan gedaan wordt?

“Nee, daarover lopen wel degelijk nu al besprekingen tussen de dienst en het kerndepartment. Daarmee wachten we niet tot alle rapporten binnen zijn.

“Ik weet dat er ontzettend hard gewerkt wordt. Zo'n immigratiedienst staat voortdurend in de schijnwerpers en moet onder barre omstandigheden werken dat moet niet vergeten worden.

Uw voorganger hanteerde veel meer dan u de media om een afschrikwekkend beeld van Nederland te creëren, is die indruk juist?

“Toen ik hier kwam was het een echt gekkenhuis met veel hectiek en incidenten. Mijn intentie was het om de boel zo snel mogelijk in een rustiger vaarwater te laten komen, want zo kan niemand werken. Ik heb ook geen zin een grimmig sfeertje op te roepen. Duidelijk moet wel zijn dat we op een aantal terreinen scherp zijn. Maar het is geen prestige-gevecht om te laten zien hoe stoer Justitie is. Wij proberen rechtvaardig te zijn en dat is soms al moeilijk genoeg.”

    • Frank Vermeulen