Oordeel Rekenkamer en Regioplan; Versnelling van asielbeleid mislukt

DEN HAAG, 5 OKT. De nieuwe vreemdelingenwet, die tot doel had de asielprocedures te versnellen en in aantal terug te brengen, werkt niet en heeft soms zelfs een averechts effect.

Dat concludeert het bureau Regioplan vandaag in een evaluatie van de wet in opdracht van het ministerie van justitie.

Vandaag concludeert ook de Rekenkamer dat de uitvoering van het asielzoekersbeleid is vastgelopen. Bijna 50.000 mensen wachten op uitsluitsel van Justitie of ze wel of niet in Nederland mogen blijven. De immigratie- en naturalisatiedienst (IND) van Justitie heeft een werkvoorraad die zesmaal groter is dan de dienst aankan. Omdat de procedure langer duurt dan beoogd, blijven mensen langer dan zorgvuldig genoemd kan worden in onzekerheid over hun toekomst, aldus de Rekenkamer in het rapport 'Asielbeleid'.

De fractie van GroenLinks in de Tweede Kamer zei vanmiddag in een reactie een parlementair onderzoek naar de uitvoering van de opvang van asielzoekers te overwegen. Zo'n onderzoek zou nodig zijn “om helderheid te brengen in de puinhoop die er van de uitvoeringspraktijk van de toelating en opvang van asielzoekers is gemaakt.”

Het beeld dat de Rekenkamer geeft van de uitvoeringspraktijk van het vreemdelingenbeleid correspondeert met de evaluatie van Regioplan. De herziene Vreemdelingenwet is inmiddels sinds 1 januari 1994 van kracht.

De Eerste Kamer maakte vooral bezwaar tegen de afschaffing van de mogelijkheid tot hoger beroep voor afgewezen asielzoekers. Staatssecretaris Schmitz zegt vandaag in een gesprek met deze krant dat zij onder restricties vóór invoering van een beroepsmogelijkheid is. Zij noemt de kritiek op het Vreemdelingenbeleid ten dele terecht, maar wijst erop dat Justitie sinds afgelopen voorjaar werkt aan de verbetering van de kwaliteit van het werk. Volgens de staatssecretaris zal het nog een jaar duren voordat het asielbeleid werkt “als een trein”.

Regioplan stelt vast dat de systematiek van de Vreemdelingenwet “procedures genereert”. De meeste asielzoekers in Nederland hebben vier procedures tegelijk lopen: “bezwaar, beroep en voorlopige voorziening, alsmede beroep tegen een vrijheidsbenemende maatregel”. Volgens het bureau deugt ook de uitvoering van de wet niet. Zo constateert Regioplan dat “de neiging bestaat om eerst snel een (afwijzende) beschikking te geven en pas later als een rechtsmiddel wordt aangewend, inhoudelijk goed naar de zaak te kijken”. Ook zou er bij uitvoerende ambtenaren alsook bij rechters onduidelijkheid zijn over het beleid. “Er is blijkbaar meer beleid dan in de Vreemdelingencirculaire wordt genoemd.”

De Rekenkamer stelt vast dat “de planning en controle bij de Immigratie en naturalisatiedienst in 1995 op ambtelijk en bestuurlijk niveau diverse tekortkomingen vertoonden”. Ook is de door het kabinet gehanteerde norm van zeven maanden voor het doorlopen van de asielprocedure volgens de Rekenkamer nergens op gebaseerd. Het is de Rekenkamer verder niet duidelijk op welke gronden de Immigratiedienst onderscheid maakt tussen kansrijke en kansarme asielzoekers.

Volgens Regioplan is de invoering van de nieuwe vreemdelingenwet bemoeilijkt door de onvoorziene grote toename van het aantal asielzoekers, nieuwe wetgeving op aanverwante terreinen en een opeenstapeling van reorganisaties bij betrokken instanties.