Luidsprekers als urnen en tv's als wandschilderijen

EINDHOVEN, 5 OKT. Tot voor kort was Philips een bedrijf dat niet opvallend excelleerde op het terrein van vormgeving. Daar is de laatste jaren zichtbaar verandering in gekomen en dat proces gaat door. Luidsprekers, nu nog hoekige kasten, gaan lijken op urnen en vazen, en televisietoestellen nemen de gedaante aan van een wandschilderij. Hoofdverantwoordelijke daarvoor is prof. Stefano Marzano, een uit Milaan afkomstige vormgever die sinds 1991 als Director Philips Corporate Design in Eindhoven werkt. “Wat wij hier doen is het creëren van opties voor het vormen van de toekomst op basis van een bepaalde verwachting en filosofie”, zegt hij in zijn ruime kantoor waar vrijwel alles - van meubilair en installaties tot asbak en boekensteun - getuigt van goede smaak. Hoe komt het toch dat zoveel Italianen daar in zo'n hoge mate mee zijn 'behept'?

Marzano, een modieus geklede veertiger, lacht wat verlegen en zegt: “Ik vermoed dat de mensen in Noord-Europa door klimaat en omstandigheden altijd wat harder hebben moeten ploeteren om te overleven. Voor een mediterraan volk als het onze was 't wat eenvoudiger om dat te doen. En dat bood ons misschien wat meer tijd om liggend onder een cypres te filosoferen over de extra's en tierelantijnen van het leven.”

Dan trekt Philips' chef-vormgever Stefano Marzano enkele brede lijnen: “Nu wij het einde van een eeuw, zelfs van een millennium naderen, ontstaat een bijzonder moment dat vraagt om meer reflectie. Deze eeuw begon met het idee van eindeloze vooruitgang. Maar nu, aan het einde van die eeuw, zien we een wereld waarin de gestage opmars van technologie lijkt te veranderen in een ongedisciplineerde stortvloed. Daardoor gaan nieuwe onzekerheden knagen en staan we voor een nieuwe uitdaging: hoe kunnen wij de pijn verzachten van de steeds scherpere en snellere overgang van verleden naar toekomst?

“Door de eeuwen heen heeft technologie een grote rol gespeeld in dit steeds weer terugkerende scenario. Wij zijn nu getuige van de laatste reactie. Het negentiende-eeuwse geloof in wetenschap en het twintigste-eeuwse vertrouwen in mechanisering, automatisering en massaproduktie worden ter discussie gesteld.”

Marzano vervolgt: “Tegelijk worden andere vruchten van dezelfde stormachtige technologische ontwikkeling kritiekloos en als voordelig aanvaard. Maar ook daar zien we een reactie opkomen: niet ten aanzien van het voordeel maar wat betreft de vereiste inspanning om dat voordeel te behalen. Veel huidige produkten die ons leven gemakkelijker en plezieriger moeten maken, zijn complex en moeilijk in het gebruik. Frustratie en vervreemding zijn vaak het gevolg. Affectie voor nieuwe high tech-produkten blijft daardoor uit. Massief en zwart, of glimmend en wit, met vele draden en gloeipunten zijn ze bijna vreemde indringers geworden in de huiselijke sfeer.

“Nieuwe technologie komt meestal beschikbaar in 'ruwe' vorm waarbij weinig wordt gedaan om zijn technologische oorsprong te verhullen. Deze elementaire verschijning is zelfs gewaardeerd als een ikoon van modernisme. Maar naarmate de technologie volwassener wordt, vermindert de tolerantie voor haar excentrieke aspecten. Hoewel we haar gewend zijn, stelt ze ons niet echt op ons gemak. Misschien is het nu tijd om meer intieme vrienden te worden.

“We moeten daarom het accent verschuiven van de huidige cultuur van de 'hardware' naar een meer expressieve cultuur van 'humanware' - van produkten die de waarden van de producenten uitstralen naar produkten die de waarden van de gebruikers weerspiegelen. Die bevatten de eeuwige menselijke waarden van affectie, relevantie, natuurbehoud en plezier. Wij gaan daarom aan veel objecten meer vertrouwde en zachtere vormen geven.”

Stefano Marzano besluit met enkele voorbeelden: “Een CD-archief gaat lijken op een traditioneel ladenkastje, een televisie op een schilderij aan de muur. Een op afstand te bedienen toegangsscherm doet denken aan een ingelijste foto op tafel. Een ander controlemiddel lijkt op en funktioneert als een in leer gebonden boek. Terracotta-schalen in de keuken blijken beeldschermen. Beeldtelefoon, stemtelefoon en fax opereren via een draadloze 'communicatie unit' die toont als een ouderwetse betaaltelefoon. En luidsprekers zijn niet langer vierkante boxen maar krijgen de vorm van vazen of urnen.”

    • Ferry Versteeg