De comeback van de bloedzuiger als middel tegen bloedstuwing

In de geneeskunde is na een lange tijd van vergetelheid de bloedzuiger weer in opkomst. Vorig jaar werden er in de Verenigde Staten maar liefst 65.000 gebruikt. De diertjes worden tegenwoordig niet, zoals vroeger, ingezet om te pas en te onpas bij koorts het bloed te zuiveren, maar om afgerukte en weer aangezette vingers, oren, tenen, neuzen en andere lichaamsdelen te redden van een fatale bloedstuwing. Zo'n stuwing wordt veroorzaakt doordat microchirurgen er vaak niet in slagen om de adertjes bij een reïmplantatie volledig te herstellen. De aanvoerende slagaders, daarentegen, zijn met hun veel dikkere wanden veel gemakkelijker te reconstrueren. Daardoor bestaat bij reïmplantaten meestal een overvloedige toevloed van bloed en een slechte afvloeiing. Dat probleem wordt de laatste jaren dus vaak verholpen door de bloedzuiger, de Hirudo medicinalis, in te zetten.

Zijn therapeutische waarde dankt de bloedzuiger overigens niet zozeer aan het bloedzuigen, als wel aan de stoffen die het diertje tijdens het zuigen in zijn speeksel afscheidt. Het gaat om een uniek mengsel van antistollingsmiddelen, bloedverdunners en een pijnstiller, waardoor de beet pijnloos is. Door deze stoffen houdt het remmende effect op de stolling lange tijd aan, ook nadat de bloedzuiger heeft losgelaten.

Een aantal firma's zijn nu overgegaan tot kunstmatige synthese van het antistollingsmiddel uit het speeksel van de bloedzuiger, het zogenoemde recombinant-hirudine. Amerikaanse en Europese onderzoekers hebben onafhankelijk van elkaar dit middel uitgeprobeerd bij patiënten die wegens een vernauwde kransslagader een dotteroperatie moesten ondergaan (New England Journal of Medicine, 21 september). Bij deze operatie is het een probleem dat de vernauwing door de vorming van stolsels in zeker 30% van de gevallen op niet al te lange termijn terugkeert (re-stenose). Om dat tegen te gaan krijgen de patiënten altijd een antistollingsmiddel toegediend, tot nu toe meestal een hoge dosis heparine. Het nadeel is dat er dan een duidelijk verhoogd risico op bloedingen ontstaat. In de twee nu gepubliceerde onderzoeken is de werking van heparine vergeleken met die van het 'bloedzuigersmiddel' hirudine.

De resultaten waren gunstig voor hirudine; het bleek minstens zo effectief als heparine en tegelijk een lager risico op bloedingen op te leveren. De Europese onderzoekers, die onder leiding stonden van prof. dr P.W. Serruys van de Erasmusuniversiteit, noemen de resultaten overigens wat teleurstellend. Dat komt doordat, hoewel er met hirudine de eerste paar dagen na de ingreep duidelijk minder complicaties waren (zoals een hartinfarct of de noodzaak van een hernieuwde operatie), de resultaten op de lange termijn niet verschilden van die van heparine. Als men daar de ongetwijfeld pittige prijs van hirudine bij optelt, wordt duidelijk dat het middel geen kans kan maken. Overigens staan de optimale dosering en de beste behandelduur nog niet precies vast, dus misschien zijn er nog betere resultaten te verwachten.

    • Bart Meijer van Putten