Werknemers KPN grijpen naast extraatje

ROTTERDAM, 4 OKT. Jammer voor de 91.000 werknemers van KPN dat zij niet voor Unilever Nederland werken of voor Vendex International. Het Unilever-personeel kan van zijn fiscaal aantrekkelijke spaarloonregeling gebruik maken om, ook nog eens met een korting, aandelen in het voedingsbedrijf te kopen. Werknemers van Vendex die in vaste dienst zijn, kregen een vergelijkbare kans om tegen aantrekkelijke voorwaarden aandeelhouder te worden toen het familiebedrijf in juni met succes naar de Amsterdamse effectenbeurs ging.

De werknemers van KPN krijgen, ondanks aandringen van de Tweede Kamer, geen extraatje bij de verkoop van de tweede tranche aandelen KPN (ter waarde van minimaal 5 miljard gulden) door de Nederlandse overheid. “De overheidsaandelen van KPN zijn van alle belastingbetalers, niet alleen van degenen die bij KPN werken”, zei minister Zalm van Financiën een week geleden bij de lancering van de verkoopcampagne voor 'KPN II'.

Zalm ziet, net als zijn collega Jorritsma van Verkeer en Waterstaat, niets in een aparte regeling voor de KPN-werknemers. Zij krijgen dezelfde voorkeursbehandeling als andere particuliere beleggers, zei Jorritsma bij dezelfde gelegenheid. De minister vond het, gezien de gewijzigde relatie van de overheid ten opzichte van het geprivatiseerde KPN, niet op haar weg liggen om zich bij de directie van KPN sterk te maken voor een regeling voor de werknemers.

De Tweede Kamer wilde juist wel meer. Aandelenbelegging in het eigen bedrijf bevordert niet alleen de motivatie van het personeel, zo is de redenering. Bedrijven met een respectabele personeelsparticipatie presteren beter dan bedrijven die dat niet hebben, zo leert onderzoek van onder meer advocaat mr. A. Voûte. In die zin pakt het ook gunstig uit voor andere aandeelhouders.

Een motie van PvdA-kamerlid Witteveen om nu een stap verder te gaan dan vorig jaar, toen KPN bij de privatisering en de beursgang zogeheten converteerbare personeelsobligaties uitgaf, kreeg een meerderheid van de coalitiepartners VVD, PvdA en D66. Jorritsma vindt dat zij de motie-Witteveen “positief tegemoet komt”. De KPN-werknemer krijgt voorrang bij de toewijzing en profiteert van de korting op nieuwe aandelen, zegt de minister.

Dat lijkt overigens een sigaar uit eigen doos: de KPN-werknemer verkeert in dezelfde positie als de andere Nederlandse staatsburgers. KPN-ers hapten vorig jaar in groten getale toe op de personeelsobligaties: circa 31.000 werknemers schreven in op de lening: meer dan een zesde van het totaal aantal particuliere beleggers dat toen KPN-aandelen kocht.

Al krijgt het gewone personeel geen gunstiger voorwaarden voor een belegging in KPN, voor een selecte groep bestuurders en andere managers is er vorig jaar wel een aandelenoptieplan gemaakt. Dergelijke optieregelingen kunnen zeer profijtelijk uitpakken, zo hebben Amerikaanse, Britse en sinds kort ook Nederlandse voorbeelden geleerd. Optieregelingen worden onder meer opgezet om de beloning van de manager directer dan bij een salaris te koppelen aan de belangen van beleggers, die het bovenal om de beurskoers gaat.

Met de optie kan de werknemer aandelen kopen tegen de van tevoren vastgestelde prijs. De gekochte aandelen kan hij houden als belegging of direct weer op de beurs met winst verkopen. Het koersverschil is belastingvrij. Vandaar dat het incasseren van de koerswinst het populairst is. Bij het krijgen van de optie moet in Nederland wel een percentage belasting worden betaald.

Disney-topman Eisner verdiende met de uitoefening van zijn opties twee jaar geleden een salaris van ongeveer 200 miljoen dollar. Een paar honderd Philips-managers kunnen zich inmiddels miljonair noemen doordat de beurskoers van Philips met enkele tientjes is gestegen ten opzichte van de prijs die een paar jaar geleden werd vastgesteld toen de opties werden verleend.

Juist omdat optieregelingen zo profijtelijk zijn, worden werknemers niet gestimuleerd om te beleggen, maar om de aandelen zo snel mogelijk te verkopen, zo luidt de kritiek op optieplannen. Datzelfde geldt overigens voor de converteerbare personeelsobligaties, zegt M. van Beusekom van het Nederlands Participatie Instituut, dat werknemersparticipaties stimuleert. Ook converteerbare personeelsobligaties stimuleren tot omwisseling van de obligaties in aandelen en daaropvolgende verkoop op de beurs. Hij pleit voor een plan om werknemers op lange termijn bij het bedrijf te betrekken via een personeelsaandelenplan, met bij voorbeeld 5 procent van de aandelen KPN.

Dat de kritiek op optieregelingen als prikkel voor snel geld verdienen niet alleen theorie is, maar ook praktijk, leert het vorige week verschenen prospectus voor de verkoop van aandelen KPN. Vorig jaar kregen de KPN-managers 171.110 opties op even zoveel KPN-aandelen tegen een koers van 49,75 gulden. De opties lopen vijf jaar. In maart van dit jaar zijn er nog eens 141.040 nieuwe (vijfjarige) optierechten uitgegeven, nu op een koers van 54,50 gulden.

Deze optieplannen hebben niet geleid tot tot lange termijn aandeelhouderschap van de betrokken managers. Van de vorig jaar toegekende 171.110 opties zijn er inmiddels 23.290 uitgeoefend, dat is ongeveer 14 procent, zo blijkt uit het KPN-prospectus. Elders valt te lezen dat deze groep managers op de peildatum 21 september in totaal 2.348 aandelen bezat. Na de uitoefening van de opties hebben de managers de aandelen niet vastgehouden als belegging, maar verkocht.