Triomfen voor een vrouwelijke politiechef

De betere detective-film - veel spanning, een goed verhaal, een vleugje liefde - zie je tegenwoordig eerder op de televisie dan in de bioscoop. De suspense in de bioscoopfilms is ondergeschikt gemaakt aan een royale dosis geweld, het liefst à la Paul Verhoeven op sadomasochistische leest geschoeid. De intrige is meestal te chaotisch uitgewerkt om begrepen te kunnen worden, maar daar gaat het ook niet om: belangrijker is dat een aantal mensen zo ellendig mogelijk hun einde vinden.

Zo moet ik bekennen dat ik nooit de plot van Verhoevens Basic Instinct heb kunnen ontraadselen. Tot mijn grote blijdschap hoorde ik laatst iemand uiteenzetten dat het scenario van die film niet klopt. Hij had de videoband vier keer bekeken en op cruciale momenten teruggespoeld, en zijn slotsom was dat Verhoeven zich verstrikte in tegenstrijdigheden.

Op de tv vind je nog regelmatig de ouderwetse 'speurdersfilm': er is een lijk, er zijn enkele verdachten en er is een logisch denkende politiefunctionaris die de zaak, ondanks alle tegenwerking in het korps, voortvarend oplost. Het lijkt allemaal heel realistisch, maar dat is het natuurlijk niet: in bijvoorbeeld de Nederlandse werkelijkheid zou zo'n moord niet meer een, twee, drie kunnen worden opgelost om de doodeenvoudige reden dat de politiemensen hun speurtocht voortdurend moeten onderbreken voor het runnen van informanten en het, al dan niet gecontroleerd, doorleveren van stuff aan de mafia.

Bij de KRO loopt op zondagavond zo'n traditionele, uitstekend gemaakte Engelse politieserie: Prime Suspect. Het is de voortzetting van een serie van twaalf afleveringen die in 1991 in Engeland is begonnen. In mei herhaalde de KRO de eerste vier afleveringen - dat was voor mij de eerste kennismaking met de wereld van de vrouwelijke politie-inspecteur Jane Tennison, voortreffelijk gespeeld door Helen Mirren.

Jane bleek een moderne, ambitieuze vrouw die haar carrière niet wilde opgeven voor de minnaar met wie ze samenwoonde. Dan kwam ze thuis, het bloed bij wijze van spreken nog aan haar handen, en dan moest ze meteen weer naar het fornuis omdat hij te beroerd was geweest zijn eigen potje te koken. Avondlijke uitstapjes moesten vaak worden afgezegd, als Jane onverwacht naar het speurderspad werd geroepen. Je zag het aankomen: hij nam het ten slotte niet langer. Als Jane haar moord heeft opgelost, vindt ze thuis een leeg bed.

Het is alsof het sterke geslacht daarmee alsnog wraak neemt voor de vernederingen die het van Jane heeft moeten verduren. Want Jane heeft het doorlopend aan de stok gehad met de mannelijk-chauvinistische varkens in het korps die zich niet door zo'n bitch willen laten commanderen. Jane triomfeert - zoals het hoort in de fantasie van een vrouwelijke scenarioschrijver (Lynda La Plante). Ze elimineert haar belangrijkste rivaal, een corrupte politieman, die schuimbekkend in het stof moet bijten.

Hoe was het Jane daarna vergaan? Dat wist ik niet, want de KRO herhaalde deze zomer helaas niet de delen vijf tot en met twaalf. Een KRO-medewerker kon me gelukkig vertellen dat Jane in het vervolg nog twee mislukte relaties met politiefunctionarissen had. Van de tweede raakte ze in verwachting, maar ze besloot geen kind van hem te krijgen.

Daarmee zijn we beland bij de nieuwe reeks waarmee de KRO nu is begonnen en waarvan u nog twee afleveringen kunt zien. Jane is net uit het ziekenhuis waar ze een abortus heeft ondergaan. Ze maakt een nogal troosteloze, verlaten indruk en ze bijt zich meer dan ooit in haar werk vast. De mannen in het korps kennen inmiddels haar kwaliteiten, maar ze heeft nog steeds het gevoel dat ze zich, tegen de verdrukking in, moet bewijzen.

Het motief van de speurder die gelijk heeft, maar het voorlopig niet krijgt, is een onontbeerlijk ingrediënt van dit genre. Als politieman moet je in dit soort films altijd maar weer inroeien tegen de stroom van corrupte bazen en ongelovige collega's. Het is het type cliché waar je als kijker nooit genoeg van krijgt als het maar goed wordt uitgebeeld. In Prime Suspect wordt het nieuw leven ingeblazen door de feministische lading van het scenario.

De nieuwe afleveringen werden niet meer door Lynda La Plante geschreven, maar door drie mannen. Zij hebben het motief van de mannelijke tegenwerking min of meer gehandhaafd, maar zij deden helaas weinig met Jane's privé-leven. Er zijn nog geen nieuwe minnaars aan de horizon verschenen en Jane komt steeds maar weer alleen thuis in dat kille, lege huis.

Het zijn momenten waarop je als mannelijke kijker (en misschien ook wel als vrouwelijke, maar daar ga ik niet over) eventueel op straffe van echtbreuk spoorslags zou willen afreizen naar Engeland om Jane bij te staan in the wee hours of the morning. Ik mag dit niet zeggen, want vrouwen worden geacht een zelfstandig leven te kunnen leiden, maar ik hoop toch vurig dat Jane in de laatste aflevering alsnog, om met Nordholt te spreken, een sympathieke diender tegenkomt.