O.J.

ALARM IN AMERIKA. De regering waarschuwt Amerikanen over de hele wereld op hun hoede te zijn voor represailles nadat een jury in New York de blinde sjeik Rahman medeschuldig heeft bevonden aan de aanslag op het Wereldhandelscentrum. Intussen wordt de politie van Los Angeles in staat van paraatheid gebracht in verband met mogelijke rassenrellen na de uitspraak in de moordzaak tegen O.J. Simpson.

Zelden zijn de sociale krachten die liggen besloten in de openbare strafrechtspleging zo duidelijk aan het licht getreden als deze week in de Verenigde Staten. Beide processen hebben tot ver buiten de federale grenzen de aandacht getrokken. In New York volgde dit uit het grensoverschrijdende karakter van het complot, in de zaak-Simpson uit de universeel herkenbare ingrediënten van rijkdom, roem en ras en de strijd tussen de seksen.

Beide zaken hadden implicaties die de strikte termen van het recht te boven gaan. Dat is een belangrijk argument voor juryrechtspraak die immers zijn bestaansrecht ontleent aan het verband tussen democratie en rechtsstaat. Met name in de zaak-Simpson stond het jurysysteem zelf terecht. Het was zelfs voor Amerikaanse maatstaven een extravagant proces, zowel wat de duur betreft als de kosten. Dat is los van de vraag of het nog binnen de grenzen van de burgerplicht valt om juryleden bijna driehonderd dagen op te sluiten.

JURYZAKEN VERGEN naar verhouding toch al veel tijd, want alle bewijsmateriaal dient in openbare zitting te worden behandeld op basis van hoor en wederhoor. De vraag welk materiaal mag worden gepresenteerd kan voor verdere vertraging zorgen. In de zaak-Simpson groeide dit uit tot een compleet schaduwproces. Dat was niet in de laatste plaats door toedoen van het duurbetaalde 'dream team' dat de vermogende sportheld voor zijn verdediging had geformeerd. De kosten worden geschat op zes miljoen dollar. Ter vergelijking: het gemiddelde bedrag voor de verdediging in zaken waarin de doodstraf wordt geëist in de staat Indiana is 53.000 dollar.

Heeft het Amerikaanse jurysysteem naar behoren gewerkt? De vrijspraak is niet alleen in Nederland aangekomen als een verrassing. De snelheid waarmee de jury na dit monsterproces tot een beslissing kwam leek nu net te wijzen op schuldigverklaring. Toch bevatte de zaak-Simpson van meet af aan belangrijke bouwstenen voor een vrijspraak. Jury's hebben de expliciete instructie dat iedere twijfel in het voordeel van de verdachte is. Directe getuigen of zelfs een moordwapen met vingerafdrukken ontbraken. Er was wel sterk indirect bewijs tegen Simpson (DNA), maar de overtuigingskracht van dit soort materiaal staat of valt met het vertrouwen in de opsporingsdiensten. Dat is in Los Angeles onmiskenbaar een probleem. Ook in een land als Nederland, waar we niets van jury's moeten hebben, kunnen twijfels over de integriteit van de opsporingsmethoden fataal voor de aanklacht zijn, zo viel vorige week nog te vernemen tijdens de verhoren van de parlementaire enquêtecommissie-Van Traa.

De aanklagers in Los Angeles spraken in een eerste reactie op de vrijspraak van O.J. Simpson van emoties die de overhand hadden gekregen op de rede. De opiniepeilingen lijken hun gelijk te geven. Een meerderheid van de blanken was overtuigd van de schuld van O.J. terwijl vergelijkbare meerderheden van zwarten hem het onschuldig slachtoffer van een politiecomplot achtten. Valt het werkelijk te verwachten dat een jury boven een dergelijke polarisatie uitstijgt?

EEN ONTKENNNEND antwoord ligt voor de hand, zeker gezien het mediacircus dat zich rond deze zaak heeft afgespeeld. Toch zijn er redenen om voorzichtig te zijn. Volgens een klassieke studie naar de binnenkant van het jurysysteem laten de gezworenen zich wel degelijk leiden door het bewijsmateriaal en weten ze afstand te bewaren tot de publiciteit en de oratorische hoogstandjes van de pleiters. Ook blijken rechters verrassend vaak tot dezelfde uitkomst te komen als jury's. Dat maakt nu al benieuwd naar de mémoires van rechter Ito, die dan toch maar alle voorspellingen over een 'mistrial' heeft getrotseerd.

De berechting van O.J. Simpson door een jury van zijn gelijken heeft Amerika een spiegel voorgehouden. Ten goede of ten kwade is dat een heel ding.