Heimwee naar de oude wolf

Op 4 oktober wordt de hond verwend met extra brokjes en hapjes en wandelingen. Zijn stamvader, de wolf, krijgt niks. De wolf werd uitgeroeid en belasterd en hij verzeilde achter de tralies in Artis. Zijn slechte reputatie is zo ingeworteld, dat niemand bij het zien van de wolf denkt aan Romulus en Remus, die werden gezoogd door een zorgzame wolvin.

De wereldberoemde Jean de Lafontaine (1621-1695), wiens 300ste sterfjaar in Frankrijk uitgebreid wordt herdacht, gaf de wolf in minstens twaalf fabels een hoofdrol. Het dier is afwisselend wreed, onnozel, onbetrouwbaar en sluw, maar steeds hongerig en altijd op zoek naar prooi. Voor de schrijver was de wolf bepaald geen dier uit het sprookjesbos. Er zwierven in zijn tijd nog duizenden wolven door het land.

Hoewel de wolf van nature mensenschuw is en alleen dieren doodt om in leven te blijven, vinden we in journalen bloedstollende verhalen over wolven, die jonge herders en herderinnetjes verslonden. Vooral meisjes werden, net als Roodkapje, het slachtoffer van hun wreedheid. Konden meisjes soms minder hard hollen dan jongens? Boden ze te weinig weerstand? In 1764 reisde een verteller langs markten, die 'pour amuser le public' aan de hand van afbeeldingen melding maakte van een 'animal féroce', dat maar liefst vierennegentig mensen had opgevreten.

De wolvenverhalen werden sterk overdreven. Maar sommige feiten liegen er niet om: in 1421 toen Europa aan het begin stond van een reeks zeer strenge winters, sloop een pak uitgehongerde wolven richting Parijs. De Seine was dichtgevroren. De wolven trokken de stadspoorten binnen en vraten kinderen in de straten op. In Engeland lieten de wolven zelfs de vers gedolven graven niet met rust. Door de unieke ligging van het land slaagden de Engelsen er al in de 15de eeuw in alle wolven van hun eiland te verdrijven. Op het vasteland bleken ze onuitroeibaar. Op de Nassause Dillenburg moesten in de 16de eeuw klopjachten worden georganiseerd om wolven te doden. Ook op de zandgronden rond het huidige Soestdijk werden de boeren 's nachts gewekt door het angstaanjagend wolvengehuil.

De premies voor het vangen van een wolf stegen jaar na jaar. De afgestroopte huid van de wolf zorgde voor een extra inkomen. Het gelooide wolvenleer was bijzonder geschikt voor het maken van soepele handschoenen of voor het spannen van een trommelvel. Wie zich even in het dier verplaatst, kan zich zijn panische angst voorstellen als de grote trom werd geroerd en de jagers van alle kanten kwamen opdringen.

De slanke gestalte van de wolf met zijn scheefstaande, bezwerende ogen leidde in de middeleeuwen onder invloed van de kerk tot duister bijgeloof. Zoals de wolf de goede herder van zijn schapen en lammeren berooft, zo berooft satan de kerk van zijn gelovigen. De wolf werd dus de metgezel van de duivel. Heksen zouden op de rug van de wolf naar hun heksensabat rijden. Wie zijn ziel aan de duivel had verkocht, verkreeg de macht zich in een wolf te veranderen. In de rechtbankverslagen lezen we bekentenissen van lycantropen of weerwolven, die in wreedheid en gulzigheid de echte wolven overtroffen.

In de buurt van Keulen leefde Peter Stumb. In het dagelijks leven was er niets bijzonders aan hem te zien. Maar bij volle maan groeiden zijn handen uit tot klauwen, bedekte zijn hele gelaat zich met grauw wolvehaar en trok hij er bloeddorstig op uit. Dertien kinderen had hij gedood toen hij in 1591 voor het gerecht werd gesleept en onthoofd. Een andere weerwolf, Gilles Garnier, belandde levend op de brandstapel. Een streng vonnis: het was al erg genoeg dat hij het vlees van een jongetje had verslonden maar dat dit op vrijdag plaatsvond was in de ogen van de inquisitie een dubbele zonde.

Justitie worstelde met de vraag waaraan men een weerwolf kon herkennen. Jean Bodin uit de Auvergne verklaarde in 1603 dat hij in het veld door een wolvin was aangevallen. Hij slaagde er in het monster te verjagen. Toen hij de wolvesporen volgde, zag hij ze veranderen in de afdrukken van mensenhanden en -voeten. Het spoor leidde tot zijn afgrijzen regelrecht naar zijn eigen huis. Bodins vrouw werd daarop beschuldigd van lycantropie en dus op de brandstapel ter dood gebracht.

In 1845 werd de laatste oude wolf in Limburg doodgeschoten. Maar in de laatste decennia is het heimwee naar de wolven gegroeid. Zij zouden bij uitstek geschikt zijn om het natuurlijk evenwicht onder de dieren in stand te houden. Er bestaan zelfs plannen, ze op de Veluwe uit te zetten.