Hulpeloos verweer Anand doet pijn aan de ogen

ROTTERDAM, 3 OKT. Zo verschrikkelijk als Anand gisteren door Kasparov werd ingemaakt, hebben we het in het match om het wereldkampioenschap nog niet vaak gezien. Anand moest opgeven na slechts 25 zetten, met wit nog wel, en zijn stelling deed pijn aan de ogen: torens werkeloos in de hoeken, de koning hulpeloos in het midden, belaagd door een soepel functionerend legertje stukken van Kasparov. Na dertien partijen staat Kasparov met 7,5-5,5 voor.

De positie van Anand was voor deze partij al precair, maar er vielen nog argumenten te bedenken waaruit zijn fans hoop konden putten. Hij had een mooie partij gewonnen. Kasparov had eigenlijk nog niet zo veel laten zien, al stond hij een punt voor. De tiende partij had Kasparov gewonnen doordat hij een openingsvariant heel goed had voorbereid, tijdens de partij zelf hoefde hij niets te bedenken. Het was onverstandig geweest van Anand om op die variant in te gaan. De volgende partij had Kasparov gewonnen doordat Anand in betere stelling een grove blunder maakte. Voor de Engelse televisie zei Danny King, een van de commentatoren in New York, dat Anand tot nu toe eigenlijk beter gespeeld had. Als hij de opening maar goed door kwam, als hij maar geen blunders maakte...

Nu, gisteren kwam Anand de opening redelijk door, de eerste vijftien zetten althans. Met wit is dat ook niet zo moeilijk. Hij maakte geen grove blunder. Het enige wat er mis was, was dat hij de hele partij onherkenbaar zwak speelde. Er werd na afloop gemompeld dat secondant Patrick Wolff over de knie zou gaan. Die wordt beschouwd als expert in de drakenvariant, de variant waarmee Kasparov zijn laatste twee partijen met zwart heeft gewonnen.

Het kan zijn dat Wolff verkeerde adviezen heeft gegeven. Maar de verantwoordelijkheid om op grond van die adviezen een keuze te maken, ligt natuurlijk bij de speler en niet bij de secondant. En ook als de opening niet helemaal naar wens verloopt, is het niet nodig om zo hulpeloos ten onder te gaan als Anand het gisteren deed. Er is iets mis met hem.

Tijdens de tiende partij, toen Kasparov als een weermannetje steeds heel even uit zijn hokje kwam om bliksemsnel een zet te doen, werd opgemerkt dat het wel een simultaanpartij leek. Van de dertiende partij doet niet het tijdverbruik maar het spelverloop denken aan een simultaanpartij, waarin het krachtsverschil tussen de spelers heel groot is. Kasparov, die als hij het over zichzelf heeft vaak praat over 'de dertiende wereldkampioen', was uiteraard zeer in zijn nopjes over de partij, en wees er na afloop fijntjes op dat dertien nu eenmaal zijn geluksgetal was.

Nog zeven partijen. Anand moet drie keer winnen om wereldkampioen te worden. Hij heeft er nog drie witpartijen voor. Zo wordt altijd gerekend, maar bij iemand die net twee keer achter elkaar met wit verloren heeft, klinkt dat wel erg irreëel.

Het leek aan het begin anders te zullen gaan, maar Kasparov heeft niet op zijn tenen hoeven te staan in deze match. Zijn bereidheid om alle mogelijke stellingen te spelen, ook al had hij er geen ervaring mee, was indrukwekkend. We zijn het van hem gewend. Gisteren voerde hij de aanval energiek en elegant, maar het was niet moeilijk. Twee jaar geleden had hij het tegen Short ook al zo makkelijk. Misschien is de oude Karpov nog steeds de enige die hem kan dwingen om tot het uiterste te gaan. Wit Anand-zwart Kasparov, dertiende partij. 1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 g7-g6 Weer de drakenvariant. Het team van Anand had na de elfde partij vier dagen de tijd om er iets gevaarlijks tegen te vinden, maar het is kennelijk niet gelukt. 6. Lc1-e3 Lf8-g7 7. Dd1-d2 Pb8-c6 Kasparov dacht drie minuten na of hij van wits ongewone zetvolgorde (normaal is 7. f3) met 7...Pg4 zou profiteren, maar hij zag er van af. 8. f2-f3 0-0 9. Lf1-c4 Lc8-d7 10. h2-h4 h7-h5 11. Lc4-b3 Ta8-c8 12. Pd4xc6 Dat is dus de nieuwe methode die was voorbereid. Het maakt geen geweldige indruk. 12...b7xc6 13. Le3-h6 c6-c5 14. Lb3-c4 Dd8-b6 Nieuwe zet. 14...Tb8 is wel eens gespeeld 15. Lh6xg7 Kg8xg7 16. b2-b3 Ld7-e6 17. Pc3-d5 Hij had maar 17. Lxe6 moeten doen, ook al heeft zwart daarna niets te klagen. In de partij gaat het van kwaad tot erger met wit. 17...Le6xd5 18. e4xd5 e7-e5 Als wit deze pion niet slaat, heeft hij een vrij uitzichtloze stelling, omdat zijn loper niet gauw tot leven komt. Daar had hij zich maar mee moeten verzoenen. Kasparov, mild en royaal, zei dat het na 19. 0-0-0 nog ongeveer gelijk had gestaan. Iets gelijker voor zwart dan toch wel. 19. d5xe6 Dit is een zelfmoordactie. 19...d6-d5 20. Lc4-e2 c5-c4 Hij heeft geen haast om de pion terug te winnen, liever verhindert hij met één zet beide rochades van wit. 21. c2-c3 Een behoorlijke zet valt al niet meer aan te geven voor wit. 21. exf7 zou zwart alleen maar helpen snel de torens op de e-lijn te verdubbelen. Kasparov zei dat 21. Td1 nog een kansje gaf. 21...Tc8-e8 22. b3xc4 Te8xe6 23. Ke1-f1 Tf8-e8 24. Le2-d3

Kasparov dacht hier meer dan tien minuten na. De keuze is moeilijk, want bijna alles wint, bijv. 24...Pg4 25. cxd5 (25. fxg4 Tf6+ 26. Lf5 hxg4) Pe3+ 26. Kg1 Pc4+ 27. Df2 Te1+ 28. Txe1 Txe1+ 29. Lf1 Pd2 met stukwinst. 24...d5xc4 25. Ld3xc4 Pf6-e4 Zo gaat het nog sneller. Wit gaf op. 26. Dd4+ kost een stuk, na 26. fxe4 komt weer 26...Tf6+ en na 26. De1 wint 26...Td6.