Stijl hervormer Blair moet na Labour ook nog het land veroveren

BRIGHTON, 2 OKT. Eerst heeft hij de Conservatieven beroofd van hun leuzen. Nu vergrijpt hij zich ook nog aan een succesvolle slogan van hun Amerikaanse collega's.

In navolging van de republikeinse leider in het Amerikaanse congres, Newt Gingrich, zal de Britse Labour-leider Tony Blair morgen op het partijcongres in Brighton zijn 'Contract met het Verenigd Koninkrijk' presenteren.

Naar goed Brits gebruik hebben partijstrategen de inhoud van het programma al in grote lijnen aan de pers ingefluisterd. Zo zorgen ze ervoor dat de toespraak meer aandacht oogst dan hij anders zou krijgen. Zo zetten ze ook de toon van het nieuws.

Dat is altijd meegenomen voor politici die niet misverstaan willen worden. Maar het is extra belangrijk bij Britse partijcongressen die het uitsluitend van de vorm moeten hebben. Anders dan de partijen suggereren, wordt er op de congressen niets wezenlijks besloten. Ook beleid wordt daar niet bepaald. Het gaat erom welke indruk ze achterlaten op het kader en de kiezers. Zeker in het televisie-tijdperk zijn partijcongressen strak geregisseerde show-evenementen, gericht op maximaal effect.

De boodschap die Labour tijdens het partijcongres dat vandaag in Brighton is begonnen, wil overbrengen is: Labour is klaar om te regeren. Labour weet wat er leeft onder het volk. Anders dan de Conservatieven die hun eigen aanhang hebben verraden, die met cynische arrogantie de ene na de andere belofte hebben geschonden, is Labour wel te vertrouwen. Labour maakt alleen maar afspraken waar ze zich aan houdt.

Sinds Tony Blair vijftien maanden geleden aan de macht is gekomen, heeft Labour een ruk naar het midden gemaakt. Bij elke van de laatste vier verkiezingsnederlagen was de partij al verder naar het centrum opgeschoven. Maar onder Blair heeft Labour de Conservatieven op een aantal terreinen zelfs rechts gepasseerd. Blair noemt Labour de echte partij van recht en orde, de echte partij van de familie, de echte partij voor de meerderheid van het volk.

De modernisering van de partij die al was ingezet door zijn voorgangers Neil Kinnock en John Smith, heeft Blair versneld. Een kwart eeuw nadat andere sociaaldemocratische partijen in Europa hun laatste marxistische erfgoed in de vuilnisbak kiepten, distantieerde Blair zich van het beruchte 'Clause IV', het artikel in het partijstatuut dat nationalisering van alle produktiemiddelen voorschreef. Dat gebeurde vorig jaar op het partijcongres in een even bezielende als cryptische toespraak die de luid applaudiserende kaderleden pas begrepen toen ze de uitleg van de media hoorden, zoals die door de partijstrategen ingefluisterd was. Inmiddels is het artikel vier vervangen door een veel wolliger en wijdlopiger formulering, waaraan niemand meer aanstoot kan nemen.

Inmiddels is ook de invloed van de vakorganisaties binnen de partij teruggedrongen. Drie jaar geleden leverden de bonden op een partijcongres nog negentig procent van de stemmen. Dat percentage was al tot zeventig procent gedaald, en in juli besloot het dagelijks bestuur van de partij om dat aandeel tot vijftig procent te verminderen. Geheel conform de uitspraak van Blair dat bonden onder een Labour-regering niet op een voorkeursbehandeling hoeven te rekenen. “We zijn er voor iedereen.”

Het motto van het vorige partijcongres was 'Nieuw Labour, Nieuw Groot-Brittanië', maar de nadruk lag op 'Nieuw Labour'. De partij liet geen gelegenheid voorbijgaan om de kiezers te vertellen dat ze zich had bevrijd van de ballast van het verleden. Nog de laatste weken maakte Blair een rondtocht langs bedrijven. Natuurlijk zal een Labour-regering de belastingdruk niet verhogen, verzekerde hij de directeuren. Natuurlijk beschouwt een Labour-regering beheersing van de inflatie als een prioriteit. De angst voor Labour als de 'big spender' - en de brave burgers mogen de rekening betalen - is nog altijd groot.

De strategie van Blair heeft tot dusver groot effect gesorteerd. Het aantal partijleden is sinds zijn aantreden met bijna de helft gestegen, tot ruim 350.000. In de laatste opiniepeilingen laat Labour met 54 procent van de stemmen de Tories met 25 procent ver achter zich. Volgens een enquête van het Britse dagblad The Guardian steunt het overgrote deel van de kiezers, binnen en buiten Labour, de verschuiving van de partij naar rechts.

Maar het kon natuurlijk niet uitblijven dat Blair na een jaar van bewieroking van het voetstuk zou worden gestoten waarop de pers - ook de conservatieve - hem had geplaatst. Het begon in de zomer met partijleden die zijn autocratische stijl van leidinggeven bekritiseerden. Daarna lekte een nota van een van zijn adviseurs uit, waarin geconstateerd werd dat Labour nog niet rijp was om te regeren en geen samenhangende politieke partij is die dezelfde ideologie deelt. Vervolgens werd Liz Davies, die door het kiesdistrict Leeds North als parlementskandidaat naar voren was geschoven, op onduidelijke gronden door Labour geweigerd, omdat ze te radicaal en te weinig volgzaam zou zijn.

Patrick Dunleavy, hoogleraar Overheidszaken aan de London School of Economocs, zegt dat Blair gevaarlijk veel voedsel heeft gegeven aan de verdenking - conservatieven zouden zeggen aan de paranoia - die Labourleden traditioneel al koesteren tegenover hun leider, namelijk dat hij zijn afkomst verloochent en zijn principes verraadt. Blair aarzelt om zich tot eén beleid of eén doel te bekennen. Te vaak al heeft Labour in het verleden in een vroeg stadium beloftes gedaan die later onmogelijk konden worden waargemaakt. Maar daardoor roept hij wel de vraag op, bij conservatieven en partijgenoten, waar Labour feitelijk voor staat.

Blairs 'Contract met het Verenigd Koninkrijk' dat hij morgen zal presenteren als een doorbraak, reikt niet bijzonder ver. Lagere school-kinderen zullen onder een Labour-regering niet in klassen van meer dan 30 leerlingen hoeven te zitten. De financiële onafhankelijkheid van één miljoen eenoudergezinnen zalworden gestimuleerd. Ook zal Labour investeren in de bestrijding van de jeugdwerkloosheid.

Maar belangrijker dan de inhoud van de maatregelen, is het signaal dat ervan uitgaat. Labour committeert zich. Na 'New Labour' volgt 'New Britain'. Na de modernisering van de partij is de vernieuwing van het land aan de beurt.

    • Dick Wittenberg