'Progressieve partijen zijn als lichamen niet erg creatief'

AMSTERDAM, 2 OKT. Het artikel met 'Het Idee' was nog niet eens in druk verschenen of de eerste, afwijzende, reacties waren reeds binnen. Progessieve samenwerking; ruim twintig jaar geleden was de Partij van de Arbeid er bijna aan opgeofferd. Tegenwoordig leidt alleen al het mijmeren over samenwerking tussen PvdA, D66 en GroenLinks tot uitermate nerveuze reacties in de top van de Partij van de Arbeid.

Het was PvdA-fractievoorzitter Jacques Wallage die afgelopen zaterdagochtend in de Volkskrant de toon zette. Hij zag niets in de plannen die zijn partijgenoten Jos de Beus, Paul Kalma en Paul Scheffer 's middags in NRC Handelsblad zouden ontvouwen om bij de volgende verkiezingen PvdA, D66 en GroenLinks nauw te laten samenwerken. “Ik ben heel erg voor samenwerken, maar GroenLinks is intern volstrekt verdeeld als het om financiële degelijkheid gaat en D66 is wel heel erg liberaal”, aldus Wallage.

De rest van de afwijzende reacties op het stuk van het PvdA-trio volgde dezelfde avond per kerende faxpost in het 'PvdA-vlugschift'. “We moeten de energie steken in de vernieuwing van onze eigen partij”, verklaarde PvdA-vice-voorzitter Ruud Vreeman. Vanuit het lokale bestuur wees de Haagse wethouder Peter Noordanus de suggestie af. Opiniepeiler Maurice de Hond had voor zichzelf de rekensom al weer gemaakt. “Ik zie de electorale winst in eerste instantie absoluut niet”, meldde hij.

Gistermiddag zaten de drie auteurs van het stuk 'Op zoek naar een hervormingspartij' op het podium van theater De Balie. Als er iets een 'déjà vu-gevoel' opriep was het niet het idee, maar de reacties erop, zo opende Paul Scheffer het tegenoffensief. Het kwam hem allemaal heel vertrouwd voor. Scheffer: “Het is het bekende PvdA-patroon van de intimiderende reacties. De discussie wordt direct afgesloten.”

Als het aan de aanwezigen bij de discussie in De Balie ligt, kan het debat over progressieve samenwerking daarentegen nog wel even doorgaan, zo leerde de middag van gisteren. Maar wellicht moet het ambitieniveau toch enigszins worden aangepast. “Ontploffen is niet meer ons hoogste streven”, zei de huidige partijvoorzitter van D66, Wim Vrijhoef. “Het is zonde om alle energie te gaan steken in de vorm.” Het was een D66'er van het eerste uur, Jan Glastra van Loon, die er voor waarschuwde de progressieve samenwerking juist niet via partijlijnen tot stand te brengen. “De drie partijen zijn drie logge lichamen die als lichamen niet erg creatief zijn”, zei hij. Veel nuttiger was het volgens hem dan ook als personen bij elkaar gingen zitten om nieuwe denkbeelden te formuleren tegenover het vrije marktdenken. Glastra van Loon: “Er moeten twee machtscircuits worden onderscheiden. Dat van de machtsvorming en dat van de meningsvorming. Ik vind de ontwikkeling van gedachtengoed belangrijker dan het voortbestaan van partijen.”

Hij werd min of meer bijgevallen door PvdA-voorzitter Rottenberg. Ook Rottenberg vroeg zich af politieke partijen, stoelend op een organisatiestructuur van begin deze eeuw, een grensoverschrijdend debat zoals De Beus, Scheffer en Kalma willen, wel aankunnen. Daarbij vindt hij een gesprek tussen mensen uit PvdA, D66 en GroenLinks te beperkt. Rottenberg heeft ook hervormingsgezinde signalen binnen partijen als CDA en VVD opgemerkt. Hij zou het helemaal geen probleem vinden als bijvoorbeeld mensen als Albeda en Winsemius betrokken zouden worden bij een discussie over de vraag hoe moet worden omgegaan met 'de grote ecologische kwestie'. Het milieu is ook het belangrijkste thema dat de drie PvdA-auteurs aanhalen bij hun pleidooi om te komen tot progressieve samenwerking.

En zo zal het debat over progressieve samenwerking zich de komende maanden gaan verleggen van de vorm naar de inhoud. Te beginnen een debat tussen de wetenschappelijke bureaus van de drie partijen, als het aan Scheffer ligt, die hierin werd bijgevallen door het GroenLinks Kamerlid Vos. Te beginnen met alle geïnteresseerden, aldus Rottenberg en Glastra van Loon. Kortom, het idee op de lange baan? Scheffer blijft optimistisch: “Je merkt dat het debat een andere wending krijgt als de eerste rook is opgetrokken.”

    • Mark Kranenburg