Hoe de grote leider Stalin een redevoering houdt

People's century: 1917 Red flag, BBC2, 19.00-19.55u. En: 1919 Lost peace, woensdag, BBC1, 22.00-22.55u.

Veel documentaires bestaan er over Stalin en de Sovjet-Unie van het interbellum, maar ik kan me niet herinneren dat je vaak de gelegenheid krijgt te luisteren hoe de grote leider een redevoering houdt. Deel drie van de mega-serie People's Century, gewijd aan de eerste decennia van het Sovjet-socialisme biedt die mogelijkheid: nietszeggende frasen van Stalin, uitgesproken op rustige, welhaast al te rustige toon, onderbroken door de verplichte ovaties. De rillingen lopen je over de rug.

Inventief gebruik van archiefmateriaal is slechts één van de sterke punten van People's Century, een geschiedenis van de twintigste eeuw in 26 afleveringen van een uur, waarvan de laatste aflevering pas in 1997 op het Britse scherm zal verschijnen. Bijna voortdurend slagen de makers erin, de platgetreden paden van de filmarchieven te verlaten ten gunste van het gebruik van veel minder bekende opnamen.

De leidraad van de serie is eenvoudig: de geschiedenis van de twintigste eeuw laten vertellen door degenen die de geschiedenis meegemaakt hebben. Vooral in de eerste aflevering, over het begin van de eeuw, waren er een paar spectaculaire vraaggesprekken te zien, met iemand die zich oudejaarsavond 1899 nog kon herinneren bijvoorbeeld, een ooggetuige van de Russische revolutie van 1917, en een vrouw die de oprichting van de Zuidafrikaanse emancipatiebeweging ANC nog had meegemaakt.

Ook in de aflevering die vanavond op BBC2 wordt herhaald - de nieuwe afleveringen zijn steeds op woensdag te zien op BBC1 - hebben de samenstellers weer een gelukkige hand met hun getuigen, onder anderen een dichter die heeft deelgenomen aan de bolsjewistische bestorming van het Winterpaleis in St. Petersburg en later, als zoveel revolutionairen, in het kamp terecht kwam. De voornaamste verdienste van dit deel drie is, dat de film laat zien hoe tot in het kamp Sovjet-burgers veelal trouw bleven aan de Sovjet-idealen en - in het geval van een voormalige actrice - het psychische mechanisme van de zelfvergoelijkende terreur nog steeds overeind staat bij sommige oudere Sovjet-burgers.

De makers van People's Century, overigens een Brits-Amerikaanse coproduktie, stellen zich niet ten doel een originele bijdrage te leveren aan de geschiedschrijving van onze bijna voorbije eeuw. Zij zien dan ook af van het ten tonele voeren van deskundigen. Wat zij evenwel wél doen - het laten zien van getuigen en het laten zien van filmarchief-beelden - doen zij evenwel zó goed, dat de serie misschien wel het beste is wat ik ooit op televisie heb gezien.

    • Raymond van den Boogaard