ELJA PELGROM 1951-1995; Solidaire prinses

Elja Pelgroms mooie, ijle sopraan kon alle gemoedsstemmingen aan. Maar haar stem kon ook snijden in onverhoedse overgangen. Ze zong zich als het ware door de toneelstukken heen. Haar lichaamshouding was soeverein en ze schreed als een zwaan over het toneel. Haar oogopslag was direct en tot op het merg en als ze er niet uitkwam, beet ze op haar nagels.

Afgelopen vrijdag is ze in haar woonplaats Amsterdam overleden, de actrice Elja Karin Pelgrom. Ze werd 44 jaar oud. Bij Toneelgroep Baal, waarvan ik artistiek leider was, maakte Pelgrom in 1973, eerst als stagiaire maar al snel als toneelspeelster, haar debuut in Baal van Brecht. Ze speelde in een tijgerjurkje in De rit over het Bodenmeer, als kroegbazin in La Plagiata, als echtgenote van een te rijke ondernemer in De laatsten der Onverstandigen. Lola Jezus in de Mattheus Passie van Louis Andriessen was ze, en een verdwaalde, angstige, vereenzaamde en hulpeloze serveerster in Getrommel in de nacht. Ze speelde Lea in de Dibboek als een wanhopig, verliefd vogeltje. Elja had zelf een oerschreeuw gevonden waarmee Lea haar nood uitkrijste. Ze had het geluid gehoord in de binnenstad, van een betrapte winkeldief die gillend op de grond in bedwang werd gehouden.

Elja was blond en fors en daarom tilde ze, ooit, in Venetië 's avonds laat wel eens kleine obertjes op. Dat soort onverwachtigheden deed ze wel meer.

Ze zei vaak: “Nou gewoon, ik weet niet”. En dan wipte ze wat met haar voeten. Maar eenmaal op het toneel wist ze van alles en kon ze verbluffen met vlijmscherpe intuïtie en hartveroverende overgangen. Ik heb aan haar veel te danken. Ik verbeeld me, dat ze mijn opvattingen over theater altijd trouw is gebleven, ook als het wat minder ging. Ze had het begrip solidariteit hoog in haar vaandel, misschien het allerhoogst. Wars van mode, tegen de grillen van de tijdgeest in bereikte zij altijd authentieke standpunten en ze verdedigde die, ook als ze minder populair dreigden uit te vallen.

Ze was in de goede betekenis een prinses. Dat maakt haar dood onverteerbaar: dat ze geen koningin heeft kunnen worden.