MICHAEL ENDE 1929-1995; Schrijver voor elk kind

'Wat kinderen echt nodig hebben om in de wereld thuis te raken, dat is poëzie. Daarmee bedoel ik niet alleen gedichten en boeken, maar een manier om te leven, om de wereld te verklaren. Misschien zullen op een goede dag ook de volwassenen volwassen genoeg zijn om zich door de poëzie te laten vertellen wat waar is en wat niet', zei Michael Ende in zijn dankwoord toen hij in 1980 voor zijn hele oeuvre de Grosze Preis der Deutschen Akademie für Kinder- und Jugendliteratur ontving. Het beroemdste boek van de maandagavond op 65-jarige leeftijd overleden Ende, Het oneindige verhaal (1979) is dan ook, behalve als een fantastisch avonturenverhaal, te lezen als een pleidooi voor de verbeelding. Als de fantasie te zeer beteugeld wordt, dringt zij de hoofden van de mensen binnen in de vorm van leugens.

Het verhaal over het dikke, droevige jongetje Bastiaan dat het sprookjesland Fantásië van de ondergang redt werd meer dan populair. Alleen al in Duitsland werden er meer dan een miljoen exemplaren van verkocht. Uitgever Thienemann ging bijna ten onder aan het succes, want voor de benodigde herdrukken moest geld geleend worden. Op de vredesdemonstratie in Bonn liepen honderden volwassen mensen met het boek als een soort bijbel onder hun arm. Michael Ende had dus waarschijnlijk gelijk toen hij zei niet zozeer 'schrijver voor kinderen' te zijn als wel 'schrijver voor het kind in ieder mens.' Het oneindige verhaal werd in meer dan twintig talen vertaald en vele malen bekroond, in Nederland met een Zilveren Griffel in 1983. Het boek werd in 1984 verfilmd door Wolfgang Petersen, maar Ende nam afstand van de film omdat hij vond dat de moraal van zijn verhaal genegeerd werd.

Michael Ende werd in 1929 geboren in het Alpendorp Garmisch-Partenkirschen en groeide op in München. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij, op veertienjarige leeftijd, opgeroepen voor militaire dienst, maar hij dook onder. Na zijn opleiding aan de kleinkunstacademie reisde hij rond met een toneelgroep, totdat hij besloot liever toneelstukken en teksten voor radio en televisie te schrijven dan op te treden. In 1971 vestigde hij zich met zijn vrouw, de in 1985 gestorven actrice Ingeborg Hoffman, in Castelli in Italië.

Ende's eerste kinderboek, Jim Knoop en Lucas de machinist ontstond min of meer toevallig. Aanvankelijk zou hij de tekst schrijven voor het prentenboek van een bevriend illustrator, maar het groeide uit tot een dikke avonturenroman. Sindsdien is hij voor kinderen (en voor volwassenen) blijven schrijven. Het belangrijkste instrument voor een schrijver noemde hij ooit de prullenmand. Zijn inspiratiebronnen waren, behalve sprookjes, zijn vader, de surrealistische schilder Edgar Ende, Kafka en Sartre.

Michael Ende werd geroemd om zijn ongebreidelde fantasie, maar het boodschapperige karakter van zijn werk stond sommigen tegen. Uit al zijn boeken spreekt de angst dat de wereld aan de technologie en het materialisme ten onder zou gaan. Hij schreef over het milieu (De toverdrank, 1990) en tegen de haast van de moderne tijd (Momo en de tijdspaarders, 1975). Gelukkig klonk zijn boodschap meestal niet zo luid dat zijn originele, raadselachtige verbeelding overstemd werd.