De Uitmarkt in Amsterdam: waar een hek is is een theater

AMSTERDAM, 28 AUG. “Buiten staan de dranghekken. Die zijn opgesteld om gedrang te veroorzaken”, zegt een actrice uit de groep van Alex d'Electrique tegen het publiek. Dat is zojuist duwend en trekkend de voor de voorstelling Teargarten speciaal opgerichte tent binnengestruikeld na minstens een uur in de rij te hebben gestaan. Tijdens de voorstelling klinkt af en toe een luide scheur - degenen die buiten moeten blijven, trekken hier en daar een kijkgat in het tentdoek.

De Uitmarkt in Amsterdam trok dit weekeinde, zoals ieder jaar, ongeveer een half miljoen bezoekers. Volgens de politie, met slechts 30 man vertegenwoordigd, waren het er minder. Het organiserend Amsterdams Uit Buro is al jaren geleden opgehouden met het schatten van aantallen. Druk is het toch altijd. En inderdaad leken de dranghekken bij de theaters hier en daar eerder het publiek aan te trekken dan andersom. “Waar een hek is, is in ieder geval een theater”, zegt een mevrouw uit Utrecht die haar plattegrond niet snapt. Ze staat voor het Nieuwe de la Mar Theater en weet niet dat ze de kritische grens al voorbij is: wie het American hotel kan zien, komt er niet meer in.

Met 330 optredens op 28 podia op en rond het Leidseplein en het Museumplein is de achttiende editie van de Uitmarkt de grootste tot nu toe. “Dit jaar is het voor het eerst gelukt het Museumplein goed in te richten”, zegt Uitmarkt-coördinator Peter Teepe. “Het geluid zit elkaar niet dwars en overal heerst een ander sfeertje.” Zeven podia staan er, van een piepkleintje waar de Haarlemse Toneelschuur twee dagen lang een All you need is love-persiflage geeft, tot het enorme podium van de hoofdsponsor waar de AVRO acht uur televisie opneemt. Vooral bij het podium waar theatergroep Orkater, omgeven door informatiestandjes van andere gezelschappen, gedurende het hele weekend oude hits als de kerstliedjes uit Natte Sneeuw en nieuwe fragmenten presenteert is het gemoedelijk. Het Friese gezelschap Tryater probeert reserveringen voor het theater-en voetbalspektakel Abe! te krijgen door hard te roepen dat het fan-tas-tisch loopt. Maar op zondag hebben zich nog pas twee mensen aangemeld. Toneelgroep Amsterdam doet gewichtig met een erg hoge informatiestand met baldakijntjes en een terrasje ervoor, terwijl de straattheatergroep Tender vast materiaal opdoet voor de nieuwe voorstelling Het laatste bal der dingen. Iedereen mag een voorwerpje afstaan en op een briefje zetten waarom juist dat. “Nou ik spaar ze en ik heb er al 11.341 uit elf landen”, schrijft een jongetje dat een kroonkurk inlevert.

“Vindt u ook niet dat de bezoekers veel geïnteresseerder en serieuzer zijn dit jaar?”, vraagt directeur Arthur van Schendel van het Amsterdams Uit Buro. Want het Koninklijk Concertgebouworkest opende de Uitmarkt met de 'zware' Eerste Symfonie van Mahler en trok 'toch' veertigduizend bezoekers, en het Concertgebouw zit gedurende bijna de hele Uitmarkt stampvol. De sopranista Angelo Manzotti zingt er 'de meest extreme aria's die ooit voor castraat gemaakt werden' en bij zoveel vocaal stuntwerk klinken kreunen van bewondering. Dat er voor het Nederlands Kamerorkest steevast te vroeg geapplaudiseerd wordt, ergert alleen een meer ervaren concertbezoeker die hoofdschuddend de zaal verlaat.

Ook voor Het Nationale Ballet en Het Nederlands Dans Theater op het grote buitenpodium is de belangstelling gezien de regen nog erg groot. Bibberend komen de dansers op, en de toeschouwers bij het Nederlands Dans Theater worden uit medeleven bijna echt boos wanneer tijdens Un Ballo van Jirí Kylián het geluid een paar keer wegvalt. Maar dat kon 'écht niemand helpen', zegt presentator Jack Spijkerman. “De tiptoetsen van de DAT-recorder worden door de wind ingedrukt.”

Hitparade-idool Marco Borsato komt al sinds zijn zeventiende op de Uitmarkt, zegt hij vlak voordat hij er op moet treden. “En naar ballet of opera ben ik nog nooit geweest. Ik hou meer van musicals.” Maar een podium vol musicalsterren en een batterij televisiecamera's - daar wordt het Uitmarktpubliek op zaterdagavond melig van. “Mag ik de band aan jullie voorstellen?”, vraagt presentatrice Angela Groothuizen. “NEE!”, roept men in koor. En als tot slot gezegd wordt dat er - 'helaas'- aan alles een eind komt gaan er pesterige hoeraatjes op.

Met zijn “Ik hou niet van de AVRO, is dat erg?”, heeft de cabaretier Hans Teeuwen een krap half uurtje later zijn toeschouwers dus direct aan zijn voeten. “NEE!”, wordt er weer gejoeld, en vervolgens speelt Teeuwen het Museumplein definitief plat door achter een klein doekje poppenkastje te gaan spelen. Als dan duizenden halzen voor het grote podium worden uitgerekt om van dat mini-spektakel met twee verliefde handen ('Bertje en Henk') niets te missen, slinkt de Uitmarkt tot een genoeglijk theatertje waaraan al die andere podia even niets meer hoeven op te sieren.