Lachen met 'De kapper' en Wim Kok

Dat kunnen wij ook, moeten ze bij RTL 5 gedacht hebben bij het zien van NCRV's Taxi. En dus begonnen ze deze zomer met De kapper, een programma dat als twee troebele druppels water op Taxi lijkt. Basisidee en uitwerking zijn in hoofdlijnen hetzelfde: iemand ontlokt dank zij de min of meer intieme sfeer waarin hij zijn beroep uitoefent, confidenties aan zijn 'klanten'. Een verborgen camera en dito microfoon registreren de dialogen, en voilà: de cinéma is weer vérité geworden.

Dachten ze bij RTL. Maar zó gemakkelijk is het niet. Je zult als filmer veel geduld moeten oefenen om tot een aanvaardbaar resultaat te komen. Eén leuke opmerking is niet voldoende. Je moet iemand in de tien minuten dat hij nietsvermoedend voor de camera zit, tot een boeiend zelfportret zien te bewegen. Je moet hem of haar vleien, uitlokken, plagen, sarren desnoods, om de typerende kanten van het karakter te laten uitkomen.

Maarten Spanjer was daar als taxichauffeur heel goed in. Het succes van Taxi was voor drie-kwart aan zijn talent te danken, en ik ben dan ook benieuwd of het programma dit seizoen met andere chauffeurs op hetzelfde niveau kan blijven.

Toen ik Eef Brand voor het eerst als kapper zag, deed hij me het meest denken aan het type moppentapper dat verjaardagen en bruiloften onveilig maakt. Altijd goed voor de laatste Belgenmop. Nooit genieten van andermans moppen, maar alleen de punch-line daarvan gebruiken als startpunt voor de eigen bak. Een ergerlijke, onuitroeibare mensensoort die elke normale conversatie aan flarden schiet. (Brand, hoorde ik later, is zelfs finalist geweest in Ron Brandsteders Moppentoppers, een programma dat ik altijd te gruwelijk heb gevonden om er langer dan vijf minuten naar te kijken.)

Pathologische moppentappers zijn per definitie niet in andere mensen geïnteresseerd, en juist zó iemand laten ze bij RTL op de gasten los. Dat moest wel mis gaan. Eef Brand lacht veel in zijn programma, maar het helpt niet. Het programma blijft humorloos, smakeloos en levenloos.

Al in de eerste aflevering mocht een getikte mevrouw haar levensverhaal vertellen, terwijl ze over de vloer van de kapsalon rolde. Getikte mensen horen niet in tv-programma's, tenzij ze over psychiatrie gaan. (Ook bij Taxi hebben ze overigens eenmaal zo'n fout gemaakt: die oudere dame die herhaaldelijk Spanjer uitnodigde voor een 'wipje'.)

Onlangs zagen we in De kapper een vrachtwagenchauffeur die automobilisten die te dicht achter hem reden, placht te pesten met knikkers tegen hun voorruit. “Hahahaha!” riep Brand in zijn geconditioneerde reflex. Pas later (seintje van de regisseur?) drong het tot hem door dat dit toch wel erg gevaarlijk was: “Er kunnen kinderen in zo'n auto zitten.” (Bij bejaarden kun je rustig een paar bakstenen door de ruit keilen.) “Dat is niet mijn zorg”, zei de vrachtwagenchauffeur.

Einde onderwerp. Maar ik hoopte juist dat hij - Brand - zou doorgaan, zoals Spanjer in zulke situaties de mensen behulpzaam het touw aanreikte waarmee ze zichzelf opknoopten. Het was een van de weinige gesprekken die tot iets interessants hadden kunnen leiden, maar Brand mist de journalistieke intuïtie om zo'n situatie uit te buiten.

Heel genant wordt zo'n programma - ook Spanjer deed dat wel eens te snel - als de presentator vol trots tegen zijn gast brult: “Weet u dat u bent opgenomen met een verborgen camera?” Brand weet niet hoe vlug hij dit moment suprême moet bereiken. “Weet u dat u bij de kapper zit?” Ja, dat weten ze wel. Maar De kapper, een tv-programma? Nooit van gehoord.

In haar gretigheid om te scoren, aapt de commerciële tv een publieke omroep na - en faalt. Dat is interessant om te signaleren, zeker nu de strijd tussen de commerciëlen en 'het bestel' op het punt staat écht te ontbranden. Is het omgekeerde ook al eens gebeurd? Ik zou zo gauw geen specifiek voorbeeld weten, maar toen ik afgelopen zondagavond naar KRO's Brandpunt zat te kijken, kreeg ik opeens een merkwaardige gewaarwording.

Brandpunt bracht met veel ophef 'het grote Wim Kok-interview over een jaar paars'. Chef Fons de Poel op zijn allerparmantigst met Kok in het Torentje. Schelmse lachjes van Fons, schalkse lachjes van Wim.

“Zitten de drie de rit uit?” vroeg De Poel.

“Ik denk het wel”, zei Kok.

Een kwartier lang. Informatiegehalte: nul komma below zero. We zagen een volledig aan stukken geknipt interview waarbij Kok na twee zinnen de mond werd gesnoerd met wéér een of andere overbodige archiefopname of beeld van het Torentje. Zijn ze bij Brandpunt bang geworden dat de kijker na dertig seconden politieke informatie verveeld raakt en verder zapt?

Het was een Veronica/RTL-achtige manier van tv-maken, toegepast op een informatief programma. Jachtig, vluchtig, niksig. Als de 'publieken' maar niet denken dat ze het op die manier zullen redden.