Reality-tv van een staatsbanket

Opeens was de uitzending voorbij. Met een harde knal werd de satellietverbinding tussen Jakarta en Hilversum verbroken. Waar even daarvoor koningin Beatrix in onberispelijk Engels haar Indonesische gastheren toesprak, restte korte tijd alleen een sneeuwbeeld.

De gasten in de studio in Hilversum, oud-minister van buitenlandse zaken, Schmelzer en Indonesië-kenner, prof. Van Doorn, waren zichtbaar beduusd, maar presentator Joop van Zijl wist olijk en ad rem te melden dat er geen sprake was van een coup in het presidentieel paleis. Nee, de tijd die de NOS op de satelliet had ingekocht was gewoonweg op, lichtte hij toe.

Was het louter pech of misschien ook een kwestie van Nederlandse zuinigheid? In ieder geval had de NOS gisteren met de ouverture van het staatsbezoek van koningin Beatrix wel erg op het officiële draaiboek geleund. Rond half vijf zouden na het staatsbanket de officiële toespraken van Soeharto en Beatrix worden gehouden, maar om half vijf moest het gezelschap in het presidentiële paleis Istana Negara nog aan het dessert beginnen. Waarna het tempo van het banket en de gehuurde satelliettijd elkaars directe concurrenten werden. De NOS verloor die race: met een half uur vertraging begon Soeharto zijn toespraak en praktisch aan het slot van de toespraak van Beatrix was vervolgens de tijd op en viel het beeld abrubt weg.

Niet dat de kijker echt gedupeerd werd. Zeker, hij mistte het toasten van beide staatshoofden, maar hij had toen al prachtige inkijkjes gehad hoe het er bij een staatsbanket aan toe gaat. Normaal is zo'n gebeurtenis voor buitenstaanders niet te volgen en je had dan ook een beetje het idee alsof je stiekem door het sleutelgat zat mee te gluren. En wat zag je dan zoal: witte en rode kaarsen op keurig gedekte tafels, waarop vlaggetjes van de republiek Indonesië en het Koninkrijk der Nederlanden de vriendschapsbanden symboliseerden. Maar dat waren slechts details. Hoe gedroegen degenen die aanzaten aan het banket zich? Beatrix knikte haar Indonesische gastheer tijdens zijn speech af en toe met een koninklijke glimlach toe; Soeharto van zijn kant knikte regelmatig instemmend bij de woorden van Beatrix, maar toonde een barse gezichtstrek op het moment dat zij de mensenrechten in Indonesië aan de orde stelde. En de gasten? Een Indonesiche bestudeerde tijdens de toespraak van Beatrix minutenlang de menukaart, een tafelgenoot van prins Willem-Alexander was in een dommel-slaapje gevallen en bij topman Timmer van Philips was lichte irritatie over de duur van de plechtigheden van het gezicht af te lezen.

De betrokkenen leken zich al die tijd niet van de scherpe registratie van de tv-camera's bewust waarmee de uitzending onbedoeld het karakter van reality-tv kreeg. De twee uur durende schakeluitzending tussen Jakarta en Hilversum, waarmee de NOS 's avonds de toespraken in perspectief zette: met een historische schets, politieke signalementen, een vleugje amusement en onvermijdelijk veel heen-en-weer-gepraat was verdienstelijk, maar haalde het niet bij live-uitzending van 's middags.