Oezbekistan

De vorige keer besprak ik op deze plaats Asimovs Encyclopedie: leven en werk van 1195 wetenschappers, door de eeuwen heen - een boek dat voortdurend tot lezen noodt. Zo ook nu. Ik heb het al twintig jaar bij de hand en opeens wilde ik wel 's zien wat zo de soorten wetenschap zijn die de Natuurwetenschap hebben opgebouwd, en wat hun relatieve gewicht is. Asimovs boek biedt een goede basis, ik hoefde alleen maar te tellen.

Vroeger had je nog geen 'biochemici' en wat Asimov doet, gemakshalve, is de wetenschappers uit de Griekse oudheid 'filosofen' noemen en de vroege Engelsen 'geleerden'. Overigens hoeft men, zo blijkt, niet altijd een geleerde te zijn of professor, om de wetenschap vooruit te helpen. Asimov ruimt veel plaats in voor uitvinders en 'reizigers', en soms ook voor staatshoofden (als ze onmiskenbaar de ontwikkeling van de wetenschap hebben bevorderd zoals Alfonso de Wijze of Frederik II van Duitsland.)

Het tellen leverde de volgende differentiatie op. Onder de 1195 wetenschappers waren er (sommigen hadden meer dan één kwaliteit): 60 filosofen en geleerden, 5 architecten, 21 ontdekkingsreizigers, 132 fysiologen, anatomen en artsen, 15 chirurgen, 136 astronomen, 75 wiskundigen, 76 biologen, 12 geografen, 241 natuurkundigen, 285 scheikundigen, 30 werktuigbouwkundigen, 48 uitvinders, 12 staatshoofden of bestuurders, 37 geologen, 10 paleontologen, 30 psychologen, 2 antropologen, 3 meteorologen, 3 neurologen, 3 genetici, 3 landbouwkundigen, 1 econoom, 15 bacteriologen en 1 parapsycholoog.

Al turvend noteerde ik meteen ook het geboorteland en ik kon niet nalaten een landenlijst van gouden medailles op te stellen, naar Olympisch voorbeeld. Die ziet er dan als volgt uit:

220 Duitsland

209 Verenigde Staten

167 Engeland

142 Frankrijk

51 Italië

49 Griekenland

39 Schotland

37 Rusland

34 Nederland

28 Zweden

28 Zwitserland

27 Oostenrijk

17 Denemarken

15 België

13 Spanje

10 Canada

10 Hongarije

9 Ierland

7 Polen

7 Turkije

6 Australië

6 Egypte

6 Japan

6 Noorwegen

5 Estland

5 Tsjechië

4 China

4 India

4 Iran

3 Finland

3 Kroatië

3 Letland

3 Portugal

2 Iraq

2 Roemenië

2 Syrië

2 Nieuw Zeeland

2 Oezbekistan

2 Zuid-Afrika

1 Argentinië

1 Israël

1 Mongolië

1 Servië

1 Sri Lanka

1 Wales

Wie zich bij de bestudering van deze lijst verbaast over de lage 'score' van Japan, dient te bedenken dat Asimovs encyclopedie, althans mijn exemplaar, in 1970 werd afgesloten. En niet iedereen beseft ook dadelijk dat de 'Westerse' natuurwetenschap tijdens de vroege middeleeuwen door de Arabieren in leven werd gehouden - zichtbaar in de relatief hoge scores van Egypte, Turkije en Iran. Oezbekistan is het geboorteland van Muhammad ibn Musa Al-Khwarizmi, wiens naam in het woord 'algorithme' (rekenwijze) is blijven voortbestaan. Zijn hoofdwerk 'De kunst van het overbrengen en wegstrepen' heeft als Arabische titel 'Ilm al-jabr wa'l muqabalah', waarin men het vertrouwde woord 'algebra' ziet blinken. Het is de onsterfelijke verdienste van Al-Khwarizmi, dat hij het gebrekkige Griekse getalbegrip heeft vervangen door het Hindu rekensysteem, dat met de nul werkte.

Stel dat Al-Khwarizmi als kind onder de tram was gekomen, dan had de wereld er nu wel heel anders uitgezien.

Want men kan niet beweren, dat de toevoeging van de nul aan het Westerse denken 'in de lucht hing'. Zelfs het rekenboek van Al-Khwarizmi moest drie eeuwen lang in de bibliotheek van Bagdad staan voordat het, in het Latijn vertaald, zijn weg vond naar Europa. Zo zie je de nul als een knikker door de historie rollen, via de Italiaanse wiskundigen Fibonacci (1200), Tartaglia en Cardano (1500), naar de Fransman Viète (1550) tot hij, aangekomen bij Descartes (1625), in de analytische meetkunde zijn uiteindelijke plaats krijgt.