Bemoeiziek Westen verlengt Balkanoorlog

Oorlogen die de kans krijgen uit te woeden brengen vanzelf vrede doordat ze de wil en de middelen om te blijven vechten vernietigen. Behalve in het zeldzame geval van een totale verovering kunnen er dan vredesonderhandelingen beginnen.

De gehele geschiedenis door zijn oorlogen zo geëindigd: met vredesregelingen tussen verliezers die bang zijn voor verder verlies en overwinnaars die er niet zeker meer van zijn dat zij al het veroverde kunnen behouden.

Deze klassieke, tegelijk barbaarse en hoogst effectieve remedie is de volkeren van het voormalige Joegoslavië ontzegd. In plaats van het resolute scalpel van een oorlog, pijnlijk maar snel, althans in de regel niet zo geweldig tijdrovend, zijn zij onderworpen aan de nieuwe, na de Tweede Wereldoorlog in zwang gekomen therapie van de 'oorlogsbeheersing' door vreemde mogendheden - Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, de Verenigde Staten en Rusland - en trouwens van alle andere landen die betrokken zijn bij het doen en laten, en weer tenietdoen van de Verenigde Naties in al haar verschijningsvormen, van de Europese Unie als instigator van pogingen tot bemiddeling en onderhandeling, en van de NAVO als de leverancier van strijdkrachten die de VN-militairen binnen de grenzen van het vroegere Joegoslavië heten te beschermen.

Van meet af aan zijn militaire operaties van alle betrokken partijen herhaaldelijk gestuit op een door de VN afgedwongen staakt-het-vuren, en consequent in omvang beperkt door de simpele aanwezigheid van VN-eenheden op cruciale locaties, door vliegverboden, wapenvrije zones, onoverschrijdbare linies en 'veiligegebieden', hoe kwetsbaar ook. Met al deze middelen heeft men de neiging van oorlogen om vanzelf uit te woeden doorkruist, om niet te zeggen geblokkeerd.

Al kort na de eerste gevechten van de oorlog begonnen externe mogendheden met bemiddelingspogingen en trachtten ze zelfs vredesconferenties te houden - lang voordat de omstandigheden daar rijp of ook maar enigszins gunstig voor waren.

In plaats van verliezers, bevreesd voor verdere nederlagen, of overwinnaars, die twijfelden aan verdere zeges, elk de uitputting nabij en tot bezinning gebracht door verliezen aan eigen zijde, vonden de bemiddelaars van de Europese Unie en de Verenigde Naties aanvankelijk piepjonge, op zo veel mogelijk winst beluste staten en verse, krijgslustige strijdkrachten tegenover zich.

Alleen al het feit dat er werd bemiddeld uit naam van ogenschijnlijk machtige grootheden als de EU en de Verenigde Naties zette alle betrokken partijen ertoe aan om zo hoog mogelijke eisen te stellen - veel hoger dan zij konden hopen te verwezenlijken of te consolideren. Ook waren de vredesconferenties gedoemd te mislukken omdat geen van de conflictpartijen al kon weten wat ze wellicht zou winnen of verliezen in een oorlog, noch ten koste van hoeveel mensenlevens, materieel goed of militair vermogen dat zou gaan.

Doordat ze het zwakke Bosnië ertoe bracht zijn hand te overbieden, doordat ze het sterke Servië de pin op de neus zette en het zo tot rancuneuze razernij dreef, en doordat ze impliciet de destabiliserende manoeuvres van Kroatië sanctioneerde, leidde al die hoogst voorbarige vredesdiplomatie niet alleen tot een mislukking maar zelfs tot een verergering van het conflict, net zoals alle pogingen van de VN om de strijd in te perken de oorlog tot op de huidige dag alleen maar hebben verlengd.

Hoe heeft deze onberaden inmenging zo lang kunnen voortduren? Waarom hebben we met ons allen het rampzalige optreden van de externe mogendheden via de Verenigde Naties, de Europese Unie en laatstelijk de NAVO gedoogd? Een mogelijke verklaring is een soort cultureel naijleffect: interventie in lokale oorlogen was ooit, tijdens de Koude Oorlog, een absolute must, een geconditioneerde reflex die nog altijd werkzaam is, hoewel volstrekt achterhaald.

Zolang de confrontatie tussen VS en Sovjet-Unie voortduurde, was het inderdaad van groot belang om snel in te grijpen in lokale oorlogen, voordat ze zouden leiden tot een rechtstreeks treffen tussen de supermogendheden met als mogelijk gevolg een kernoorlog. Maar zolang de Koude Oorlog voortduurde, konden de VS en de Sovjet-Unie een lokale oorlog ook inderdaad doen ophouden als beide landen dat wilden, namelijk door elk hun eigen bondgenoot onder verpletterende druk te zetten. Wanneer de brand dan was geblust hadden de VN-troepen helemaal geen militaire slagkracht nodig om bestandslinies, gedemilitariseerde zones en zo meer te handhaven.

Inmiddels echter ontbreekt de macht om lokale oorlogen de kop in te drukken. Wat resteert zijn de holle pretenties van de 'grote mogendheden' Brittannië en Frankrijk, Amerikaanse weifelmoedigheid en Russische grootspraak achter onveranderde VN-procedures voor oorlogsbeheersing die noch de organisatie zelf, noch trouwens de NAVO, gewapenderhand wil afdwingen.

Deze procedures zijn niet langer in staat oorlogen de kop in te drukken of te beperken, maar alleen nog ze te verlengen, en zo voortdurend bij te dragen tot het bloedvergieten, tot de vernieling en tot het menselijk leed. Dat de volkeren van het vroegere Joegoslavië al dat bloedvergieten, die vernielingen en dat leed over zichzelf hebben gebracht naar rato van hun vernietigend vermogen, vermindert niet de verantwoordelijkheid van de zachte heelmeesters die hen blijven martelen met nutteloze ingrepen maar hun het resolute scalpel van de oorlog blijven ontzeggen.

© Los Angeles Times