Voor Indo's is alleen 17 augustus feest

Indonesië herdenkt 17 augustus dat vijftig jaar geleden de Indonesische revolutionairen onder leiding van Soekarno en Hatta de onafhankelijke Republiek Indonesia uitriepen. Zullen Indo's (mensen van gemengd Europees en Indisch bloed) deze dag ook als bevrijdingsdag kunnen vieren?

Voor Indo's is 5 mei 1945 in elk geval geen bevrijdingsdag. Een belangrijke reden hiervoor is het feit dat Nederland de Indo's eigenlijk niet eens in Nederland wilde hebben. De grote inspanningen die de Nederlandse regering zich indertijd getroostte om Indo's in Indonesië te houden en niet naar Nederland te laten overkomen - Indo's zouden beter in een Indonesische samenleving passen dan in Nederland - vormen nu niet direct een reden om een bevrijding mee te vieren.

Dat Indo's zich in Nederland vervolgens wel hebben aangepast is geen verdienste van regeringsbeleid of van de Nederlandse samenleving, maar vooral afgedwongen door de situatie. Als je weet dat je niet welkom bent dan moet je het jezelf niet moeilijker maken dan het toch al is en dus geen irritaties veroorzaken. Door zich aan te passen wilden Indo's de Nederlanders het gevoel geven dat zij geen spijt behoefden te hebben van de ongewenste aanwezigheid van Indo's. Bovendien wensten Indo's niet herinnerd te worden aan hun Indonesische afkomst. De beste garantie hiervoor was zich volledig aan te passen.

Indo's gaan wel feestvieren omdat op 15 augustus Japan capituleerde. Natuurlijk kan deze datum wel herdacht worden, maar kan dit een bevrijdingsfeest genoemd worden? Bevrijding waarvan? Vele Indo's - ook zij die niet in een Jappenkamp zaten, zoals ik - hadden nog een tijd door te brengen in gevangenissen en/of gevangenenkampen van de Indonesische revolutionairen. Terecht dat de Indonesiërs dit deden: Indo's waren, en zijn dit vaak zelfs nú nog, de grootste steunpilaren van de Nederlandse koloniale samenleving geweest. Dus komt ook 15 augustus niet in aanmerking om als bevrijdingsdag gevierd te worden.

Blijft over 17 augustus, de dag waarop vijftig jaar geleden de Indonesische onafhankelijkheid werd uitgeroepen. Ook op deze datum moesten vele Indo's nog heel wat oorlogsellende ondergaan. Maar toch is deze datum de enige reële dag voor Indo's om de bevrijding te vieren, zij het in een wat diepere betekenis van het woord. Door op 17 augustus 1945 de Indonesische onafhankelijkheid uit te roepen werd een eerste stap gezet op de weg naar de volledige liquidatie van de koloniale maatschappij Nederlandsch-Indië.

Kenmerkend voor deze maatschappij was dat alles wat 'blank' was als superieur werd beschouwd. Blanke Nederlanders hadden immers de politieke, economische en militaire macht in handen. Iedereen die maar een beetje Nederlands (= blank) was voelde zich als gevolg hiervan ook verre verheven boven de geheel gekleurde mensen. Indo's voelden zich vanwege hun gedeeltelijk (vaak maar heel geringe) Nederlandse afkomst dan ook superieur boven de Indonesiërs. Indo's schaamden zich voor hun Indonesische afkomst, probeerden die te ontkennen en als dit niet lukte dan stamden zij in elk geval af van Indonesiërs die op zijn minst gelieerd waren aan de één of andere voorname familie. De koloniale samenleving dwong de Indo's tot verderfelijke rassendiscriminatie.

Verlost te zijn van deze koloniale samenleving moet voor Indo's als de echte bevrijding worden beschouwd. Daarom dient 17 augustus ook voor hen een bevrijdingsdag te zijn en als zodanig te worden gevierd en dit jaar dus in het bijzonder.