Uitzondering voor Oost-Slavonië; De meeste blauwhelmen verdwijnen uit Kroatië

ZAGREB, 11 AUG. Het grootste deel van de VN-vredesmacht in Kroatië wordt teruggetrokken; alleen in Oost-Slavonië blijven blauwhelmen en verder blijven ook de militaire waarnemers van de VN in Kroatië. De relaties tussen de VN en Kroatië zijn ondanks dit gisteren bereikte akkoord verslechterd.

De speciale gezant van de VN in ex-Joegoslavië, Yasushi Akashi, maakte gisteren melding van het akkoord over de terugtrekking van UNCRO, zoals de VN-vredesmacht in Kroatië heet. De verovering van - op Oost-Slavonië na - alle gebieden van de Kroatische Serviërs door het Kroatische leger heeft de vredesmacht overbodig gemaakt, zo heette het eerder deze week al in New York.

Akashi zei dat de aftocht van de blauwhelmen binnen enkele dagen zal beginnen en enkele maanden zal duren. Hij wilde niet zeggen hoeveel VN-troepen in Kroatië blijven. Op het ogenblik bestaat UNCRO uit 12.400 man, onder wie 10.800 soldaten.

De Kroatische minister van buitenlandse zaken, Mate Granic, zei gisteren dat het VN-mandaat in Kroatië moet worden aangepast. “In sector Oost kan het mandaat ongewijzigd blijven”, zo voegde hij daaraan toe. Sector Oost is Oost-Slavonië, het laatste stuk Kroatië dat door de Kroatische Serviërs wordt beheerst nu ze eind vorige week de Krajina zijn kwijtgeraakt.

De nieuwe taken van de VN in Kroatië bestaan volgens Akashi uit het “toezien op de internationale grenzen van Kroatië, het verkleinen van incidenten met een militair karakter en het garanderen van de mensenrechten, inclusief die van de minderheden”. Het VN-personeel zal “waarschijnlijk” bestaan uit ongewapende militaire waarnemers, burgerpolitie en personeel dat is gespecialiseerd in toezicht op de naleving van de mensenrechten.

Volgens de VN zal de NAVO, die plannen heeft uitgewerkt voor een gedwongen vertrek van blauwhelmen uit Bosnië, niet bij de aftocht van de blauwhelmen uit Kroatië worden betrokken. Een VN-woordvoerder zei een weinig gecompliceerd vertrek van de VN-soldaten te verwachten.

De betrekkingen tussen de VN en de Kroatische autoriteiten zijn gisteren verslechterd, mede als gevolg van de explosies van haat waarmee het vertrek van duizenden Servische vluchtelingen gepaard ging. De eerste drieduizend vluchtelingen bereikten gisteren Servië na een tocht door Kroatië, waarbij ze onderweg door Kroaten waren beschimpt, bekogeld met stenen en in een aantal gevallen zelfs uit hun auto's gesleurd en afgeranseld. De VN protesteerden tegen de afwijzigheid van Kroatische politiemannen en soldaten. “De Kroatische politie heeft niets gedaan. Toen ze zagen dat VN-politiemannen verschenen, kwamen de Kroatische politiemannen tussenbeide. Toen de vertegenwoordigers van de VN verdwenen, hielden ze daarmee op”, aldus een VN-woordvoerder later. Pas na protesten van de VN traden de Kroaten op tegen de steniging van langsrijdende Serviërs door Kroatische burgers. De laatsten van de drieduizend Serviërs die gisteren Servisch grondgebied bereikten hadden geen last meer gehad van de Kroaten. De massa-exodus van Kroatische Serviërs uit Kroatië gaat vandaag verder. De Veiligheidsraad riep Kroatië vannacht op de rechten van de Servische minderheid te respecteren.

De VN beklaagden zich gisteren ook over het feit dat hun waarnemers en soldaten in de Krajina nog steeds geen bewegingsvrijheid hebben. “In alle veroverde gebieden zijn we onderworpen aan belangrijke restricties”, aldus een woordvoerder. Gisteren werd in Knin een groep VN-waarnemers tegengehouden toen ze een school wilden bezoeken waar tweehonderd Serviërs hun toevlucht hebben gezocht. Eveneens in Knin werd een werknemer van de VN door Kroatische politiemannen afgeranseld en ontdekten andere VN-werknemers dat in hun woningen was ingebroken. Verder zijn de Kroaten in het veroverde gebied begonnen met de afbraak van VN-observatieposten.

Servië heeft gisteren laten weten dat 16.000 van de Servische vluchtelingen uit de Krajina zullen worden gehuisvest in Kosovo, het door een grote Albanese meerderheid bewoonde gebied in het zuiden. De Servische autoriteiten hebben de afgelopen jaren vergeefs getracht Servische kolonisten naar het arme en door een diepgaand etnisch conflict onrustige Kosovo te lokken.

De vluchtelingenstroom uit de Krajina heeft de Bosnische Serviërs ertoe gebracht een nieuwe 'etnische zuivering' op gang te brengen om - vooral in en rond Banja Luka - vluchtelingen onder te brengen. Ook in Vojvodina, in het noorden van Servië, komt zo'n 'etnische zuivering' op gang. In dorpen in Vojvonina als Sid en Ruma worden etnische Kroaten gedwongen hun woningen te verlaten om plaats te maken voor gevluchte Serviërs uit de Kroatische Krajina. Dat gebeurt veelal door de vluchtelingen zelf, die de medewerking genieten van de plaatselijke overheid. Dat meldde gisteren in Belgrado een woordvoerder van de oppositionele Liga van Sociaal-Democraten in Vojvodina. (Reuter, AP, AFP)