Russisch recht

HET CONSTITUTIONELE HOF in Moskou heeft gesproken. De militaire actie in Tsjetsjenië, die een einde moest maken aan de eenzijdig uitgeroepen onafhankelijkheid van deze Kaukasische republiek, is grondwettig geweest. Het decreet waarmee president Jeltsin de pacificatie van Tsjetsjenië op zondag 12 december vorig jaar liet beginnen, kan de toets der juridische kritiek doorstaan, aldus voorzitter Toemanov van het Hof. Het Kremlin kan opgelucht ademhalen.

Alleen over twee aspecten van de uitvoering heeft het Hof zijn twijfels: over de verwijdering van 'verdachte elementen' uit de brandhaard en het beleid om onwelgevallige journalisten hun accreditatie te ontnemen. Maar ook dat hoeft het Kremlin geen zorgen te baren. Het Constitutionele Hof was over deze twee details namelijk verdeeld, zodat de regering nog alle kans krijgt de rechters tegen elkaar uit te spelen.

De opluchting over de uitspraak van het Hof gisteren illustreert een kenmerkend dubbelzinnig element van de Russische politiek. In principe is in en rond het Kremlin alles geoorloofd. De winnaar heeft achteraf altijd gelijk. Maar tegelijkertijd is men er zeer op gebrand dat dit overwinnaarsrecht wordt gestaafd met een juridische grondslag. Zelfs bij de meest dolle beslissingen zoekt de uitvoerende macht nog naar een rechter die vaststelt dat alles wettelijk klopt. Zo ging het ook met het vorige Constitutionele Hof. Toen dat zich in 1993 steeds openlijker aan de zijde van het oppositionele parlement ging scharen en Jeltsin vervolgens besloot tot het wegbombarderen van deze volksvertegenwoordiging - en met succes - werd dit Hof ontbonden en later vervangen door een nieuw Hof zodat er ook geen juridische twijfels zouden doorzieken.

Dat door Jeltsin benoemde nieuwe constitutionele college heeft nu gedaan waartoe het was geroepen. “Wie betaalt, bestelt de muziek”, zoals het in Rusland heet.

MAAR DOET DE UITSPRAAK van het Hof er ook toe? Ten dele. Althans in Moskou. Het oordeel van de constitutionele rechters zal een rol kunnen spelen in de verkiezingscampagne die nu op gang is gekomen en in december zal uitmonden in een nieuwe Doema. Met de vaststelling dat Tsjetsjenië onlosmakelijk onderdeel is van de Russische Federatie wordt het patriotten rond Jeltsin - en dat zijn er steeds meer - een stuk gemakkelijker gemaakt om electoraal af te rekenen met hun democratische bondgenoten van weleer, die de afgelopen maanden het zelfbeschikkingsrecht der Tsjetsjenen hebben bepleit. Premier Tsjernomyrdin met zijn partij 'Ons Huis Rusland' (een briljante naam, die appelleert aan een diep sentiment) heeft de wind nu in de zeilen, zeker als er komend halfjaar op het sociaal-economische terrein geen rare dingen gebeuren.

In de Kaukasus betekent het oordeel van het Hof veel minder. De Russische veldtocht is daar in een fiasco geëindigd. Een kleine groep guerrilleros, onder commando van Sjamil Basajev, heeft met de ternauwernood redelijk vreedzaam afgewikkelde gijzeling in Boedjonnovsk laten zien dat het militaire potentieel van de wereldmacht Rusland niet is opgewassen tegen de ambities van de tientallen volkeren die onder Russische leiding leven. Een politieke oplossing is dus geboden. Maar welke richting die ook uitgaat, ze zal altijd diep in het vlees van de Slavische trots snijden. De Kaukasus staat daarom voor meer dan alleen een regio in het grootste land ter wereld. De Kaukasus is de extreemste, de recentste manifestatie van een van de oudste problemen van Rusland: de nationale eenheid.

ALLEEN AL DAAROM moet de haan in het Kremlin geen victorie kraaien, nu een semi-politiek college als het Constitutionele Hof voor hem partij heeft gekozen. Zeker als het slecht blijft gaan met de gezondheid van president Jeltsin - en weinig tekenen wijzen erop dat hij volgend jaar voor een tweede ambtstermijn zal kandideren - zou de politiek in Rusland wel eens in snel tempo kunnen destabiliseren. Welke emoties dan komen bovendrijven, is niet te voorspellen. Maar dat ze alle kanten zullen uitwaaieren, zoveel is zeker. De staatkundige consensus in Rusland laat zich nu eenmaal niet afdwingen door één juridische uitspraak. Simpelweg omdat Rusland nog altijd geen rechtsstaat is.