Mustapha versus meisje X

OSDORP. Het meisje X is een dapper meisje, en daarom kunnen we haar maar beter X blijven noemen. Hoofdinspecteur Luuk Tol is vermoeid en van goeden wille, maar justitie en politie blijven twee werelden die elkaar nimmer zullen raken. En mevrouw Ledder-Recourt, 73 jaar oud, is nog altijd woedend, al slijt de tijd. “Mijn vader zou zich omdraaien in zijn graf”, zegt ze. “Hij was in zijn jaren de beste rechercheur van Amsterdam. Wat heb ik hem vaak bezig gezien met zo'n straatjongen. Heel precies. 'Ja, maar zonet zei je toch iets anders.' Zo'n jongen had het zweet, die kon geen kant op. Maar als je nu beroofd wordt nemen ze niet eens meer de moeite om op de plaats van het delict te gaan kijken, terwijl er toch nog best getuigen kunnen rondlopen. Ik moest maar naar het bureau komen als het mij uitkwam, zeiden ze. Dat is toch geen politie meer, dat is een administratiekantoor!”

De geschiedenis speelt zich af in de keurig gerenoveerde galerijenwereld van Osdorp, maar het had ook een aflevering van New York Police kunnen zijn. Het is deze maand precies een jaar geleden dat mevrouw Ledder binnen enkele weken tweemaal door straatrovertjes werd overvallen, één keer in de tram, één keer bij het verlaten van het nabijgelegen verpleeghuis Beth Sjalom waar haar man wordt verzorgd. Beide keren raakte ze honderden guldens kwijt. De eerste maal zag ze de rover recht in het gezicht. De tweede maal werd ze direct omver geschopt.

“Toen ik bij de politie kwam zaten er al vier mensen in de wachtkamer, en na hen kwamen er nog vier. Allemaal ouderen, allemaal beroofd. De één op de tram, de andere op zijn eigen stoep. Ik kon die jongen van de tram uittekenen. Maar ze hebben me nooit foto's laten zien, nooit een schets gemaakt. “Zo te horen is Mustapha weer bezig geweest”, zei één van de agenten toen ze het verhaal van mijn tweede beroving hoorden. Ze bleken dat mannetje al vijf keer naar het bureau gesleept te hebben. Er is nooit iets met die jongen gedaan. Later is mijn bejaardenpasje teruggevonden. Naar vingerafdrukken is niet gekeken. Ik ben een echte politievrouw, mijn man zat ook bij de politie, maar het lijkt wel of ze het gewone ouderwetse rechercheren hebben verleerd. Als je zoveel gegevens hebt, dan kun je er toch een goede bekentenis uitkrijgen als je een beetje politieman bent. Dit is toch bezopen!”

Na de tweede beroving werd ze op de been geholpen door het meisje X, die de overval gezien had. Ze kende toevallig de jongens die het gedaan hadden. Het meisje X beloofde te getuigen. Die eikels moesten gewoon gepakt worden, vond ze.

“Later kreeg ik d'r moeder aan de lijn. Die was er niet blij mee. Ze was erg bang voor represailles, want daar waren die jongens zeker toe in staat. “Ik zou nog niet willen dat d'r pink beschadigd werd, want dat is het me niet waard”, zei ze. “Het meisje X heeft zich uiteindelijk met haar moeder bij de politie gemeld om een verklaring af te leggen. Maar ze heeft nooit iets ondertekend, omdat ze niet anoniem mocht getuigen. En een openlijke confrontatie was haar te gevaarlijk. Want die jongens kenden haar ook.

Zomaar een zaak, de zaak Ledder. We vieren deze weken het éénjarig bestaan van het dossier. Beide daders hadden vermoedelijk zonder al te veel moeite opgespoord kunnen worden, en toch is er helemaal niets gebeurd, behalve een paar nieuwe berovingen. “In het strafproces heeft de verdachte vanouds nu eenmaal het recht om zich te kunnen verweren tegen de beweringen van getuigen”, zegt de behandelend hoofdinspecteur, Luuk Tol. “Dat betekent dat die in principe herkenbaar en traceerbaar moeten kunnen zijn. Daarom worden op dit moment alleen nog bij hele zware zaken en hele gevaarlijke figuren anonieme getuigen toegestaan. Daarom viel het meisje X buiten de boot, net als talloze vergelijkbare getuigen. Het betekent dat we slachtoffers eigenlijk minder bescherming bieden dan daders. Maar los dat maar eens op.”

Ook op andere punten blijkt de klassieke rechtsstaat steeds moeilijker opgewassen te zijn tegen de feitelijke situatie in Osdorp en elders. De ouderwetse intimidatietechnieken om een bekentenis uit te lokken blijken allang niet meer te werken. De tijd van Kruimeltje is voorbij. “Die jongens lachen je gewoon in je gezicht uit, die zijn van kindsbeen opgevoed met het idee: nooit toegeven.” Bovendien is door het cellentekort zowel de angst van de daders als de fut van de politie om veel energie in zo'n zaak te steken sterk verminderd. “Veel Marokkaanse ouders die ik spreek begrijpen niet waarom hun jongen na een straatroof maar één nacht op het politiebureau wordt vastgehouden. Ze verwachten minstens dat hij pas na een week weer thuis komt, al of niet met een blauw oog. Maar ze snappen er ook niets van dat zo'n jongen na een jaar nog eens voor de kinderrechter moet komen.”

Het is ook in Osdorp het bekende verhaal: de jongeren die succes hebben trekken weg, en de anderen slaan los. “Ze zien dat de weg van hun ouders heilloos is, maar ze weten ook geen andere toekomst.” De politie is heel gericht bezig, met onder andere een aantal projecten waarbij de straf gekoppeld wordt aan een soort reclassering achteraf, bijvoorbeeld een bewakingsproject in een winkelcentrum. “Het werkt, we hebben mensen zo weer naar school gekregen.”

Maar aan de andere kant leidt de verwarring van het recht ook tot een toenemende verruwing. “Wij zetten ook vaker jongeren twee, drie nachten in een cel. Ze lopen daar echt niet zoveel schade van op. Vergeet niet, het gaat om hard straatgeweld, geen kleine dingen. We moeten die jongens wel een signaal geven: dit kán dus niet.”

Ondertussen is anderhalve maand geleden weer iemand voor het verpleeghuis beroofd, op exact dezelfde manier als mevrouw Ledder. De bejaarden gaan 's avonds niet meer de deur uit, lopen overdag alleen in groepjes over straat. De angst alleen al. Mevrouw Ledder zelf is ervan overtuigd dat ze ieder moment opnieuw beroofd kan worden. Er wordt wel aan het probleem gewerkt, maar er is geen recht geschied.