Afschrikking

IS ER WEER ZOIETS ALS de Westelijke Grote Drie aan het ontstaan? De Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië (in die volgorde) hebben de toon gezet op de Londense conferentie over Bosnië van ruim een week geleden. Niet de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, niet de Contactgroep (met daarin Rusland en Duitsland) en zeker niet de andere Europese deelnemers aan UNPROFOR hadden het in Londen voor het zeggen. Het beleid dat er werd afgesproken, vloeide voort uit een mengsel van Frans ongemak over de in Bosnië getoonde passiviteit, Amerikaans geloof in de afschrikwekkende kracht van het eigen luchtwapen en Brits verlangen zich niet verder het moeras in te werken.

De directe gevolgen waren veelzeggend voor de actuele internationale verhoudingen. De Nederlandse delegatie sloeg de schrik om het hart toen op de conferentie het dreigement van zware luchtbombardementen tegen de belegeraars van Gorazde werd geuit. Dutchbat bevond zich op dat moment nog in Servische handen. De Russen protesteerden dat slechts een politieke oplossing redding kon brengen (mogelijk speelden de ervaringen in Tsjetsjenië hun hier parten). De secretaris-generaal van de VN die kort tevoren er aan had herinnerd dat zijn organisatie in Bosnië het laatste woord had, legde zich neer bij de wensen van de Westerse trojka om zich niet meer met de luchtoperaties van de NAVO te bemoeien.

Met de NAVO-eskaders startklaar en (een deel van) de snelle reactiemacht bij Sarajevo geïnstalleerd lijkt het zelfs of de drie betrokken landen toch nog hun rug rechten. De Serviërs hebben te verstaan gekregen dat Gorazde en (de bevoorrading van) Sarajevo met rust moeten worden gelaten. Maar de rechte rug is misschien slechts van beperkte duur. Als tegen het eind van de zomer zou blijken dat de nieuwe maatregelen geen effect sorteren - president Clinton gaf vorige week toe dat UNPROFOR nu niet effectief is - zou de conclusie kunnen zijn dat aan de VN-interventie toch maar een einde moet worden gemaakt. Vermoedelijk zullen regering en Congres in Washington elkaar in die situatie wel ergens vinden.

HET KROATISCHE OFFENSIEF van de afgelopen dagen heeft de onzekerheid verder vergroot. De VN-bureaucratie heeft uit angst voor een ingrijpen van de federale Joegoslavische strijdkrachten in Bosnië dit weekeinde vergeefs gepoogd tussen de strijdende partijen te bemiddelen. Dat de belegeraars van Bihac in een benarde positie zijn geraakt, mag worden afgeleid uit de haastige terugtocht van de Kroatische Serviërs van het front rondom die stad. Maar of het Kroatische offensief de nieuwe aanpak van de Westelijke Grote Drie zal bemoeilijken dan wel vergemakkelijken, is op dit moment niet te zeggen. Veel zal afhangen van de Servische reactie in de komende dagen.

De Londense besluiten waren een poging om na het verlies van Srebrenica en Zepa de toestand weer onder internationale controle te krijgen. Daartoe werd de rol van de VN tot een formaliteit gereduceerd en werden de Russen naar de zijlijn gemanoeuvreerd. Washington, Parijs en Londen hebben met hun nieuwe initiatieven praktisch de volle verantwoordelijkheid voor de verdere gang van zaken op zich genomen. Dat maakt het niet eenvoudig om Bosnië, als de Serviërs zich uiteindelijk toch niet laten afschrikken, alsnog aan zijn lot over te laten.