VS zijn bezorgd over proliferatie 'smart weapons'

Een filmproducent zou het scenario vermoedelijk honend terzijde hebben geschoven, maar de top van de Amerikaanse marine gelooft er heilig in. In de toekomst zullen zwermen robotkrabben de weg vrij maken voor Amerikaanse mariniers die een vijandelijke kust willen bestormen.

De zespotige metalen schaaldieren moeten in het ondiepe kustwater op zoek gaan naar uiterst geavanceerde mijnen en andere obstakels die een landing zouden hinderen. Deze zogeheten ALUV's - voor Autonomous Legged Underwater Vehicles, zoals deze 'dieren' inmiddels heten - zijn hiertoe uitgerust met gevoelige elektronische sensoren en een kleine springlading. Wanneer de ALUV door te 'snuffelen' een zeemijn met zekerheid heeft weten te onderscheiden van bijvoorbeeld een rots, klampt het robotje zich vast op het explosief en wacht geduldig tot zijn meerdere op het moederschip het sein tot detonatie geeft.

De ontwikkeling van de robotkrab is onderdeel van het zogeheten ACTD-programma - voor Advanced Concept Technology Demonstration - van het Amerikaanse ministerie van defensie. Dit in 1993 begonnen programma moet samenwerking tussen wapenproducenten en militaire strategen bevorderen. Paul Kaminski, onderminister en supervisor van dit programma, onderstreepte onlangs op een persconferentie in Washington dat de traditionele manier defensiematerieel te ontwikkelen niet altijd voldeed. “Doorgaans kwam eerst het produkt en vervolgens vroeg de industrie aan de strijdkrachten of daar emplooi voor bestond”, aldus Kaminski.

Bij de ontwikkeling van in totaal twaalf verschillende technologische 'velden' die onder het ACTD-programma vallen, moeten de bedenkers van toekomstige doctrines aanmerkelijk meer inspraak krijgen. Opvallend is dat Kaminski zich bij zijn keus voor de diverse onderzoeksgebieden niet alleen heeft laten leiden door de dreiging van mondiale verspreiding van massavernietigingswapens maar ook door de proliferatie van hoogwaardige conventionele wapentechnologie. Het westen zal volgens hem niet lang het monopolie op 'slimme wapens' hebben.

“De internationale markt [voor smart weapons] opent zich zeer snel”, zei een Amerikaanse defensie-functionaris kortgeleden tegen het luchtvaartblad Aviation Week & Space Technology.

De kwetsbaarheid van de Amerikaanse vloot voor zeemijnen bleek bijvoorbeeld tijdens de Golfoorlog. Toen liepen een ultra-moderne kruiser en een helikoptervliegdekschip geheel onverwachts op Iraakse mijnen en moesten ze voor reparatie worden weggesleept. Het soort zeemijnen dat hiervoor verantwoordelijk was, is niet eenvoudig te 'vegen'. Ze zitten niet met kettingen aan de zeebodem verankerd en ontploffen evenmin wanneer een oorlogsbodem tegen ze aan vaart. De 'slimme' mijnen liggen verscholen in het zand en reageren op zeer specifieke scheepsgeluiden, kleine verschillen van de waterdruk of magnetische veranderingen. Of zelfs een combinatie daarvan.

De Russische staatsinstelling die de wapenexport coördineert, Roosvooroezhenje, stuurt belangstellenden een kleurrijke brochure toe waarin een hele collectie geavanceerde mijnen is opgenomen. “Dit soort mijnen zijn de poor man's equalizer en we hebben er in het verleden veel nare ervaringen mee gehad”, zei een assistent van Kaminski. “We moeten dit probleem zo snel mogelijk zien te ondervangen”.

Een ander belangrijk gebied waarin de Amerikaanse strijdkrachten binnen het ACTD-programma gaan investeren is de verdediging tegen de laatste generatie uiterst snelle antischip-raketten. Deze nieuwe projectielen hebben een zogeheten IIR-zoekkop - voor imaging infrared - waarmee het warmtebeeld van een oorlogsschip wordt opgezocht in een bibliotheek van dergelijke beelden in het computergeheugen. Doordat deze raketten scherp kunnen 'zien', zijn ze minder vatbaar voor tegenmaatregelen.

Ook deze IIR-technologie is wijdverspreid. Onder andere Israel, Rusland, maar ook bijvoorbeeld Zuid-Afrika hebben een naam te verliezen op dit gebied. Al deze landen staan te springen om defensie-orders.

Een van de nieuwe technologieën die het risico van dit type raketten moet gaan verminderen is het laserkanon. Het Amerikaanse defensie-concern Hughes en het in Hengelo gevestigde Hollandse Signaal Apparaten (HSA, een dochter van het Franse CSF Thomson) hebben kort geleden een samenwerkingsovereenkomst gesloten om een dergelijk kanon te ontwikkelen. Volgens beide wapenfabrikanten zou het eerste operationele kanon binnen tien jaar op oorlogsschepen kunnen worden geplaatst.

Het neerschieten door de Bosnische Serviërs van een Amerikaanse F-16 op 2 juni geeft aan waarop Kaminski's bezorgdheid is gestoeld. De SAM-6 raket - een bijna dertig jaar oud ontwerp - die de F-16 neerhaalde was volgens sommige bronnen opgewaardeerd met hypermoderne elektronische componenten waartegen de storingsapparatuur van het toestel zelf niets kon uitrichten.

De SAM-dreiging in het Bosnische luchtruim wordt zelfs zó hoog geacht dat de Amerikaanse luchtmacht het stof heeft geblazen van een oud project voor radarstoringselektronica. Geen van de huidige apparatuur voldoet kennelijk aan de nieuwe eisen die de SAM-6 batterijen stellen. En dat terwijl Rusland haar nieuwste SAM-10 luchtafweer-raketten - de fabrikant noemt deze “beter dan de Amerikaanse Patriot” - al heeft geëxporteerd naar onder andere China en Iran.

Ook doken ze onlangs op bij een parade in de Kroatische hoofdstad Zagreb. Een ACTD-programma dat vliegtuigen in toekomstige conflicten moet beschermen tegen luchtafweerraketten die twee generaties moderner zijn dan de SAM-6, voorziet in de ontwikkeling van zogeheten miniatuur-decoys. Deze lokraketjes vertonen op de beeldschermen van de vijandelijke luchtafweer een echo die niet van die van een gewoon vliegtuig is te onderscheiden.

Dit systeem is in de Golfoorlog (1990-'91) met succes beproefd. Tijdens de eerste luchtaanval op Bagdad vuurden Amerikaanse marinevliegtuigen een hele wolk van deze decoys af in de richting van de luchtafweerbatterijen van de Iraakse hoofdstad. De Irakezen beweerden na deze aanval dat hun luchtafweer de ene radarstip na de andere op de beeldschermen deed doven en dat ze dus tientallen vliegtuigen hadden neergehaald. Dat klopte ook ten dele. Alleen waren het de geavanceerde lokvogels, die door de Iraakse kanonniers en bemanningen van raketbatterijen waren neergeschoten. Daarbij hadden de Irakezen wèl hun posities verraden.

Behalve de verbeteringen van conventionele wapensystemen nemen ook de massavernietigingswapens een belangrijke plaats in op de ACTD-programmalijst. Adequate waarschuwingssystemen tegen bijvoorbeeld aanvallen met biologische en chemische wapens bestaan nog niet. Tijdens de Golfoorlog moesten de Amerikaanse strijdkrachten gebruik maken van een eenheid van het Tsjechische leger om sporen van strijdgassen in de atmosfeer en de bodem te traceren.

Volgens een rapport van de CIA, de Amerikaanse inlichtingendienst opereren mondiaal 400 bedrijven die dual-use-technologie exporteren, apparatuur die zowel geschikt is voor bijvoorbeeld de aanmaak van medicijnen, maar ook voor de fabricage van minder vreedzame substanties. Algemeen wordt aangenomen dat Libië, Iran en Syrië grootschalige onderzoeksprogramma's op het gebied van biologische en chemische wapens hebben gestart. Irak gaf begin deze maand toe onderzoek te hebben gedaan naar offensief gebruik van biologische wapens en zelfs grote hoeveelheden toxines te hebben geproduceerd.

Andere ACTD-technologieën zijn onder andere: het oefenen in straatgevechten, het kunnen maken van onderscheid tussen vriend en vijand en het accuraat navigeren op het uiterst beweeglijke slagveld, het snel doorgeven van gevechtsinformatie, het verhogen van de 'levensverwachting' van pantservoertuigen in het gevecht en verbeteringen van logistieke systemen. Kaminski heeft voor het boekjaar 1996 alleen al voor onderzoek een budget van een miljard dollar zeker weten te stellen, evenveel als de drie voorgaande jaren samen.