Spanje; Kabel zorgt voor hoogspanning in Zuidspaans vissersdorp

Het zijn niet langer de eeuwenoude Spaanse windmolens in Castillië - met hun plompe torens en schamele wieken waar Don Quichot eens tegen ten strijd trok - die de meeste indruk maken. Nabij Tarifa, in de bergen die vanuit de straat van Gibraltar oprijzen, bevindt zich Europa's grootste windmolenpark. Profiterend van de Levante, de oostenwind die hier vrijwel permanent om de toppen giert, wieken een kleine 350 molens 30 megawatt aan elektriciteit bij elkaar. Wie vanuit de richting Cádiz aan komt rijden richting Algeciras, passeert het abstracte schouwspel van honderden molens op de heuveltoppen. Aan de overkant torent het Marokkaanse Rifgebergte massief op uit de nevels van de smalle zeestraat.

In dit wonderlijke landschap woedt een verbeten strijd. Want de windmolens mogen dan wel een uitstoot van tienduizenden tonnen aan kool- en zwaveldioxide besparen, aanmerkelijk minder enthousiast is de lokale bevolking over een ander elektriciteit-project dat hier zijn beslag moet krijgen. De bevolking van Tarifa, het witte vissersstadje aan de Atlantische kant van de straat, trok in april massaal de straat op tegen de diepzeekabel die het Spaanse elektriciteitsnet met dat van Marokko moet verbinden. De demonstratie werd met bruut geweld uit elkaar gemept door eenheden oproerpolitie.

In een vervallen visserswoning aan de voet van het windmolenpark heeft het “Platform tegen de Kabel” zijn hoofdkantoor opgetrokken. Even verderop ligt het graafwerk voor de kabel er verlaten bij. Een bont gezelschap van vissers, milieu- en vakbonds-aktivisten en ondernemers houdt hier iedere avond om acht uur een vergadering om de stand van zaken door te nemen. José Antonio Rodríguez toont de bezoeker een van de rookgasgranaten die tijdens de vechtpartij in april op de menigte werd afgevuurd. Zijn 71-jarige vader kreeg het projectiel tegen zijn hoofd geschoten en verloor zijn linkeroog.

Sinds de vechtpartij is het Platform alleen maar gesterkt in zijn verzet tegen de Kabel in de achtertuin. “Onze houding is duidelijk: wat er ook gebeurt, die kabel komt er niet”, zegt aktieleider Antonio Vegara. Als milieu-aktivist en ervaren surfer moet hij er niet aan denken dat hier aan het strand straks een kollossaal transformatorstation wordt gebouwd. Dat is dan nog een van de mindere bezwaren. Want de grote angst van Tarifa is wat er op de zeebodem gebeurd met een 27 kilometer lange hoogspanningskabel van 400.000 volt.

“We vangen hier de Vorace, een vis die op grote diepte zit en waarvan weinig bekend is”, zegt een van de vissers. De Vorace is een gevoelige vis en met de kabel zou het wel eens gedaan kunnen zijn met de rust op de zeebodem, zo is de vrees. De kabel geeft warmte af en het het ongekend hoge voltage veroorzaakt een elektromagnetisch veld dat eveneens voor problemen kan zorgen. Dat laatste is niet alleen een zorg voor de vissen: in Tarifa wordt ook gevreesd aan kankerverwekkende effecten bij mensen. En hoe zal straks een lek in de oliekoeling van de kabel worden gedicht als het geval op een diepte van meer dan 600 meter breekt? “De zee kent hier een enorm sterke stroming”, waarschuwt de visser. “Zelfs wij verkijken ons er nog regelmatig op met onze netten.”

Het verzet tegen de Kabel, bedoeld om Spaanse en Franse elektriciteits-overschotten aan Marokko te verkopen, heeft in Tarifa inmiddels zo zijn succes geboekt. Na twaalf jaar onafgebroken aan het bewind te zijn geweest moest de socialistische burgemeester - trouw aan de kabelplannen van de regering in Madrid - het veld ruimen voor een onafhankelijke kandidaat van de lokale stadspartij. Op Europees niveau - de aanleg van de kabel maakt deel uit van het witboek van Delors - is de zaak aangekaart en bezwaarschriftprocedures hebben de aanleg vooralsnog geblokkeerd.

Boven op de heuvel, waar de molens in ritmische kadans het geluid van een koekkoek nabootsen, wordt enigzins meewarig gereageerd op het verzet van beneden. “Het zijn mensen met een geringe scholing”, zucht een manager van een van de bedrijven die de windmolens exploiteert. “Ze laten zich makkelijk meeslepen door verhalen over kanker”. Hierboven praat men liever over de toekomst. De windmolens leveren nu een bijdrage aan de algemene capaciteit van het net die overeenkomt met het energieverbruik van 25.000 gezinnen, maar de plannen voorzien in een verdubbeling.

Met de windmolens werden de zaken wat handiger aangepakt dan met de kabel. Niet iedereen vond het uitzicht op de berghellingen vol met wieken een even aantrekkelijke gedachte. En ornithologen vreesden dat het ruime bestand aan trek- en roofvogels zich in de hoogspanningskabels te pletter zou vliegen of zou worden vermalen door het molengeweld. Maar de bezwaren werden hier niet gesmoord met de lange lat en rookbommen. Om de vogels te waarschuwen zijn er kleine bolletjes in de kabels gehangen. Een nabijgelegen vuilstortplaats werd gesloten zodat er volgens het windpark de laatste tijd aanmerkelijk minder gieren in de wieken zijn gevlogen. En de boeren willen graag een windmolen op hun terrein: als vergoeding voor het fluiten van de molens krijgen ze een percentage van de opbrengst van de windenergie uitgekeerd.

Dat met de Kabel beneden zou daarentegen nog wel eens een probleem kunnen worden, denken ze in het windmolenpark. Het gaat daarbij allang niet meer om afgewogen voors en tegens: de Kabel is het symbool geworden voor het collectief verzet van een vergeten en door werkloosheid geteisterd visserdorp tegen hogere machten. “De minister van industrie is onze grootste vriend”, grapt aktieleider Antonio Vegara. “Hij zocht ons op en beloofde dat er geen geweld zou worden gebruikt tegen ons verzet. De volgende dag stuurde de gouverneur troepen op ons af. Nu praten we niet meer. Waar ze met dat ding naar toe moeten zal ons een zorg zijn. We laten ons niet als proefratten gebruiken.”

    • Steven Adolf