Als je nu geen hits creëert heb je straks geen gouwe ouwe meer; 'Wij draaien platen met een lage irritatiefactor'

Conny Vandenbos (Den Haag, 16 januari 1937) is zangeres en presenteert elke doordeweekse middag een twee uur durend programma voor de commerciële zender Radio Noordzee Nationaal. Jerney Kaagman (Den Haag, 9 juli 1947) is zangeres en pr-manager bij hetzelfde station, een onderneming van de uitgeversgroep Strengholt in Naarden.

“In de jaren tachtig hebben we op het gebied van het nationale platenprodukt diepe drama's gekend. De verkoop van Nederlandse produkties was teruggelopen tot 10 procent van de totale platenomzet - en dan moet je bedenken dat een deel daarvan nog bestond uit compilatie-platen van oud materiaal. Van steeds meer artiesten werden de platencontracten niet meer verlengd. We hebben toen, via de stichting Conamus, een zware lobby op gang gebracht die voornamelijk gericht was op Hilversum. Volgens ons bestond er namelijk maar één manier om het nationale produkt te promoten en dat was: het publiek laten horen wat er allemaal wordt gemaakt. Via de radio.

Op de Hilversumse radiozenders 2 en 3 was het aandeel van de Nederlandse produkties teruggelopen tot 12 procent. Wij vonden dat een wanverhouding, want is het niet juist de taak van een publieke omroep om te laten horen wat er in eigen land rondloopt aan talent? Vergeet niet dat het buitenlandse materiaal dat bij ons terecht komt, in het land van herkomst al is geselecteerd - wat wij hier te horen krijgen, is alleen het beste van het beste. Je hebt een heel brede basis nodig om een top te kunnen creëren - en als de basis van de berg steeds maar smaller wordt, zakt tegelijk het hoogste punt omlaag.

Maar uit een gesprek met programmamakers kwam het verwijt dat er niet voldoende Nederlands materiaal op een kwalitatief hoog niveau werd uitgebracht. Daarop kon de industrie niet anders zeggen dan: maar het maakt niet uit wat we maken, jullie draaien het tòch niet, dus het heeft voor ons helemaal geen zin meer om nog met nieuwe platen te komen. Zo stonden de twee partijen dus als kemphanen tegenover elkaar, in een complete patstelling.

Voor de artiesten was het een desastreuze situatie. Hun succes is in deze tijd meer dan ooit gerelateerd aan het succes van hun platen. Dat hoeft niet eens per definitie een hoge verkoop te zijn, als je maar een behoorlijke airplay op de radio krijgt. Als het publiek je niet regelmatig blijft horen, denken ze dat je iets anders bent gaan doen of stil bent gaan leven. Je kunt honderd keereen bekende naam hebben, maar als je vier maanden niet op de radio bent geweest, vragen ze je al: zing jij eigenlijk nog? Zo snel gaat dat tegenwoordig.

De beste manier om er iets aan te doen, was te bewijzen dat er een publiek bestaat voor een zender die voornamelijk nationaal produkt draait. Strengholt heeft dat initiatief genomen. Aanvankelijk is er een stichting opgericht, waarin ook de Buma participeerde. Zij zagen het belang van promotie van het Nederlandse materiaal en wilden het station steunen. Maar de Buma heeft zich teruggetrokken, nadat er in de publiciteit nogal wat rumoer werd veroorzaakt door een paar aangesloten muziekuitgeverijen die vooral buitenlands repertoire exploiteren. Daarop heeft Strengholt de verplichtingen van de stichting overgenomen.

De etherfrequentie werd ons toegewezen op 21 januari 1994. Een dag later kondigde Radio 2 aan voortaan 60 procent Nederlands materiaal te gaan draaien. Zo hadden we, nog voordat we zelf waren begonnen, al het eerste tastbare resultaat.

Het eerste jaar hebben we geprobeerd uitsluitend Nederlands te draaien, maar het was moeilijk daar programmatisch een mooi geheel van te maken. De gouwe ouwe van het buitenlandse repertoire horen er in de belevingswereld van de luisteraars gewoon bij, anders creëer je een reservaat met een hek er omheen en daarmee zou je jezelf ook buiten de markt plaatsen. Herkenbaarheid is de methode om luisteraars te binden - en daarvoor heb je ook de bekende grote hits nodig. Maar we draaien geen nieuw buitenlands materiaal. De verhouding ligt bij ons op ongeveer 80 procent nationaal produkt.

De platenkeus is gecentraliseerd. Voor een station dat 24 uur per dag draait, is een heel zorgvuldig samengesteld muziekmozaïek nodig. Als elke presentator zijn eigen plaatjes zou kiezen en iedereen zijn eigen hobbies gaat botvieren, krijg je een rommeltje. Dit is een commercieel station; we moeten zoveel mogelijk luisteraars trekken. Dat houdt ook in dat we ons op muzikaal gebied geen al te grote verrassingen kunnen veroorloven. We proberen platen te draaien met een lage irritatiefactor. Geen snerpende gitaren of teksten die aanstoot zouden kunnen geven. Wat te hard is of uitgesproken schunnig, wordt niet gedraaid. Maar het gebied dat overblijft, vinden wij breed genoeg. Gemiddeld kunnen de pluggers van de platenmaatschappijen 80 procent van hun nieuwe nationaal produkt bij ons kwijt. Dat is veel.

Na vorig jaar hebben we, ondanks een stagnatie in de totale platenverkoop, het aandeel van het Nederlands produkt zien stijgen van 18 naar 20 procent. De pluggers hebben diverse keren het effect van Radio Noordzee Nationaal op de verkoop getest door ons drie weken vóór Hilversum een nieuwe plaat te geven. Ze merkten dat ze verkopen konden noteren doordat wij die plaat hadden gedraaid.

Het gevolg is dat de platenmaatschappijen nu ook weer meer risico's durven te nemen. Liesbeth List kon na veertien jaar eindelijk weer een cd maken - en dat is nog maar één voorbeeld. Onze artiesten krijgen weer de kans het publiek te bereiken. Dit is bij uitstek een niet-chauvinistisch land, waarin het des te meer van belang is om de mensen weer te laten houden van hun eigen artiesten. Die sfeer willen wij creëren; daarom zetten we de artiesten die in onze programma's te gast zijn, graag op een voetstuk. In het verlengde van het succes dat de Jazz Politie nu heeft, komt er weer nieuw talent opzetten. Men hoort dat en denkt: dat kan ik dus óók bereiken. En als er veel nieuw talent bij komt, krijg je ook weer de schifting die nodig is om het algehele niveau te verhogen. Bovendien: als je nu geen nieuwe hits creëert, heb je over een tijdje ook geen nieuwe gouwe ouwe meer.''