Afwezig Amerika

Na ruim anderhalf jaar onderhandelen heeft de Wereldhandelsorganisatie (WTO) deze week het door de Europese Unie gesmede internationale vrijhandelsakkoord voor financiële diensten bekrachtigd. Een wereldmarkt van twintig miljard dollar aan bankdeposito's, tien miljard aan aandelen, nog eens tien miljard aan verhandelbare obligaties en twee miljard dollar aan verzekeringspremies ligt volgens de EU voortaan open voor internationale concurrentie. ..TE: “Negentig procent” van de financiële diensten is daarmee toegevoegd aan het vrijhandelsregime voor goederen, dat eind 1993 in de Uruguay-ronde is bekrachtigd. EU-commissaris Sir Leon Brittan toonde ongeremd zijn trots over het akkoord.

Toen de termijn voor de onderhandelingen eind juni afliep en de Verenigde Staten onverwachts lieten weten van deelname af te zien, heeft Brittan het voortouw genomen om buiten de VS om alsnog een akkoord te smeden. Hij slaagde daarin toen Japan en Zuid-Korea afgelopen woensdag overstag gingen.

Elke stap naar grotere internationale vrijheid van handel is er één, maar bij nadere inspectie blijkt op het akkoord over financiële diensten ook het een en ander af te dingen. De openingen voor buitenlandse banken en verzekeraars op de Aziatische markten zijn zeer bescheiden. Het akkoord loopt slechts tot eind 1997, waarna alles weer mogelijk is, ook het terugnemen van gedane toezeggingen. De grootste markt voor financiële diensten, de Amerikaanse, valt niet onder het akkoord. WTO-topman Rentao Ruggiero noemt de nieuwe regeling dan ook “de op één na beste oplossing”.

Bijna even belangrijk als het akkoord zelf is de wijze waarop het tot stand is gekomen. De VS hebben zich altijd voorvechter getoond van het multilaterale karakter van het internationale vrijhandelsoverleg. Het was zelfs op initiatief van Washington dat de financiële dienstverlening destijds onderwerp werd van de wereldhandelsbesprekingen. Toen Washington zich eind vorige maand te elfder ure uit het overleg terugtrok, greep de EU de kans zich als voortrekker op te werpen.

Dat is dus deels de verdienste van commissaris Brittan, maar het is ook het gevolg van het vacuüm dat de VS hebben laten ontstaan en dat eerder groeit dan afneemt. Na de bilaterale Amerikaans-Japanse ruzie over automobielen, na de aanhoudende Amerikaanse kritiek op het functioneren van de Verenigde Naties en na de uitspraak van de Senaat deze week voor de opheffing van het wapenembargo tegen Bosnië, is de afwezigheid van de VS bij het akkoord over financiële diensten een teken te meer dat de Amerikanen zich steeds minder aantrekken van bestaande multilaterale verbanden. Dat is - en niet alleen op het gebied van de handelspolitiek - een verontrustende ontwikkeling. Het streven naar grotere mondiale vrijheid in het verkeer van goederen en diensten is het meest gebaat bij een multilaterale aanpak.

De volgende proef is de Europees-Amerikaanse topconferentie in Madrid eind dit jaar, waar in breder verband over de onderlinge betrekkingen wordt gesproken, met de nadruk op de economische relaties. De voortekenen zijn er deze week niet beter op geworden.