Wat was er vroeger op tv? Expositie over veertig jaar televisie voor kinderen

Spelen met tv-helden. Speelgoed uit 40 jaar Nederlandse jeugd- en kindertelevisie. Veluws Museum, Donkerstraat 4, Harderwijk. T/m 19 aug. Ma t/m vr 10-17u, za 13-16u. Inl. 03410-14468.

Televisie is gewoon. Zo gewoon dat je er niet bij stil staat dat er ooit, nog niet eens zo lang geleden, helemaal geen televisie was. Op 2 oktober 1951 werd het eerste Nederlandse tv-programma uitgezonden. Vier jaar later, in 1955, kwam het eerste kinderhalfuurtje op tv. Televisietoestellen waren nog zeldzaam. Kinderen uit de buurt keken met zijn allen bij het bevoorrechte vriendje, waar wel een tv in huis was. En waar keken al die kinderen (er was maar één zender) naar? Naar Dappere Dodo.

Dappere Dodo was een poppenfilm over de avonturen van een jongetje. Het was de eerste serie voor kinderen op de Nederlandse tv. Hoe Dappere Dodo er uit zag en wat hij beleefde, kun je nu zien in het Veluws Museum in Harderwijk. Daar is een kleine tentoonstelling over de geschiedenis van veertig jaar Nederlandse kindertv. Er is ook een videoband van een Dappere Dodo-aflevering, zodat je kunt zien wat de kinderen toen leuk vonden. Dat is bijzonder, want je kunt eigenlijk nergens in Nederland de geschiedenis van de Nederlandse kinder-tv zien. Paul van de Heuvel uit Arnhem vindt dat jammer. Daarom is hij bezig een televisie-museum op te richten. Dat zal vooral over kinderseries gaan. En over het speelgoed dat daarbij hoort, zoals puzzels, poppetjes en boeken. Een gebouw voor zo'n museum heeft Van de Heuvel nog niet, maar hij heeft wel al veel materiaal verzameld. Een klein deel daarvan is in Harderwijk te zien, tussen de antieke Harderwijkse kanonnen en vissersboten.

Van de populaire serie over de zwerver Swiebertje (die twintig jaar, van 1955 tot 1975 op tv was) zijn boeken, ansichtkaarten en foto's van de opnames te zien. Uit de luidsprekers in het plafond klinkt de herkenningsmelodie van Swiebertje, die kinderen nu, hoewel ze de serie nog nooit gezien hebben, soms nog kennen: 'Daar komt Swiebertje, rare Swiebertje, onze Swiebert met zijn uitgestreken snoet! Daar komt Swiebertje, onze Swiebert die steeds malle dingen doet.'

In vergelijking daarmee klinkt 'Tom Poes is een hele flinke klant' een beetje ouderwets. Toch is in de jaren vijftig ook van de stripfiguren Tom Poes en Ollie B. Bommel (over wie je in deze krant elke dag een strip kunt lezen) een jeugdserie gemaakt. In Harderwijk zijn nu de originele poppen van deze serie te zien, gemaakt door marionettentheater Bert Brugman.

Op de Nederlandse tv zijn altijd heel veel poppenfilms voor kinderen uitgezonden. Er is in Harderwijk een uitgebreide vitrine over Paulus de Boskabouter van Jean Dulieu. Ook meer recente tv-poppenseries, zoals de Fabeltjeskrant, de Berenboot en zelfs Loeki de Leeuw (van de tv-reclame, niet echt een kinder-tv held) komen aan bod, met alle knuffelpoppen, onderzetters en wandversieringen die er bij horen.

Er zijn ook foto's te zien van 'levende' jeugd-tv helden, zoals Swiebertje en Pipo de Clown. Nog mooier was het geweest als er van deze series korte stukjes op video te zien waren. Dan had je een betere indruk kunnen krijgen van deze series. Dat geldt ook voor series als Oebele, Floris en Kunt u me de weg naar Hamelen vertellen, meneer?

Wel klinkt er veel muziek op de expositie. Van bijna alle getoonde series zijn voortdurend de bekende en minder bekende liedjes te horen waarmee de series begonnen. In het boekje dat bij de expositie verscheen staat ook de tekst van een paar liedjes, van Dappere Dodo tot Alfred J. Kwak's 'Ik ben vandaag zo vrolijk.' Het is een tentoonstelling waar je zingend uit komt: 'Kijk, kijk, wie komt daar aan? 't Is Paulus de kabouterman (-) Altijd een avontuur, de heks brouwt weer drank op 't vuur. Ki-ka-Kabouterman Hoei! Daar komt ze al... Hoei! Daar komt ze al... Hoei! Daar komt ze al aan!'