Kees Fens houdt liever van muziek dan van literatuur

Ophef en Vertier, maandag 31 juli, 15.03-17.00u.

Kees Fens 'als lezer en als liefhebber' - dat was het uitgangspunt dat interviewer Xandra Schutte koos voor een twee uur durend gesprek in het VARA-radioprogramma Ophef en Vertier. Fens is al vaker uitgebreid geïnterviewd, ook op de radio, maar hij blijft een onderhoudende gesprekspartner die zich graag buiten de ivoren toren van de literatuur begeeft.

Het lijkt er soms zelfs op dat Fens steeds verder van de literatuur (met name de romanliteratuur) is weggegroeid. Vaste lezers van zijn maandag-stukken in de Volkskrant zal dat al eerder zijn opgevallen - die stukken gaan de laatste jaren vaker over kerkgeschiedenis dan over literatuur. In het interview met Schutte mompelt Fens ergens dat hij niet veel zin meer heeft in 'dikke romans'. “Naarmate je ouder wordt, heb je minder tijd en heb je meer substantie in minder ruimte nodig - vandaar mijn voorliefde voor gedichten en essays.”

Maar ook die gedichten gaan geen gemakkelijke tijd tegemoet in het leven van Kees Fens. Herlezen vindt hij riskant. “Het kan de nodige desillusies opleveren.” Als voorbeeld noemt hij Het uur U van Nijhoff. “Het stortte bij herlezing in elkaar, er bleef niets van over, hoewel ik het vroeger altijd erg bewonderd heb.”

'Vroeger' - dat is nog maar twee jaar geleden. Want toen zei Fens nog, ten faveure van Nijhoff, in een interview in het tijdschrift Raster: “Als je Tempel en Kruis (van Marsman) naast Het uur U legt, ja, dan blijft er niet veel van over.”

Het proza van Vestdijk kan Fens ook al niet meer pruimen, en Hermans houdt wat hem betreft in 1958 op. Kortom, er vindt nogal wat kaalslag plaats in het literaire geweten van de man die tot 1977 Nederlands belangrijkste literaire criticus was (en in 1982 hoogleraar moderne letterkunde in Nijmegen werd.) Vanwaar die opmerkelijke mentale omslag bij iemand die altijd de indruk wekte een bezeten literatuurminnaar te zijn? Daarover had ik graag wat meer gehoord.

Eigenlijk houdt hij meer van muziek dan van literatuur, bekent Fens aan Schutte. “Muziek ontroert mij veel dieper dan literatuur. Muziek kan meer betekenen, in een tekst zit je altijd vast aan woorden.” In het programma laat Fens ook iets van zijn muzikale voorkeuren horen: Purcell, Monteverdi, Fauré, Schubert.

Een van de sympathieke trekjes van Fens is dat hij zijn eenvoudige jeugd in Amsterdam-west nooit verloochend heeft. Naar de hockeywedstrijden van zijn eigen kinderen ging hij niet kijken omdat hij allergisch was voor het publiek. “Dan word ik weer een jongen uit Amsterdam-west die die mensen het liefst zeer zwaar zou beledigen.” Hij stemt niet meer op de PvdA sinds ze met de VVD samenwerkt. “Paars is standpuntloos. Die SDAP'ers die nu 70, 80 jaar zijn, krijgen een staatssecretaris van Sociale Zaken, Linschoten, dat is iemand die je van nature moet haten.”