Jacht op vreemdelingen

Christoph Hein: Randow. Uitg. Aufbau, 119 blz. Prijs (geb.)ƒ 29,80.

Niet iedereen in de voormalige DDR is even blij met het verdwijnen van de muur. Die goeie oude antifaschistischer Schutzwall, hoor je sommigen nu weemoedig zeggen, beschermde het land toch maar mooi tegen schadelijke elementen, zoals zigeuners, negers, aids-lijders, armoedzaaiers en criminelen.

Patriotten die er hartstochtelijk over waken dat Duitsland een land van Duitsers blijft, spelen de hoofdrol in Randow, een nieuw toneelstuk van Christoph Hein. In vaderlandslievendheid doen Ossies en Wessies bij Hein nauwelijks voor elkaar onder; wat dat betreft zijn ze al aardig naar elkaar toegegroeid. Voss, burgemeester van het Oostduitse Randow, en Kowalski, de in Randow gestationeerde Westduitse douanier, kunnen het uitstekend met elkaar vinden. Ze zijn allebei gek op jagen en het bosrijke Randow-dal leent zich daar uitstekend voor. In die wouden langs de Poolse grens schieten de heren niet alleen op wilde zwijnen maar ook op vreemdelingen.

Dat is nuttig werk, menen ze, das macht Spass en bovendien jagen ze daarmee een alleenstaande vrouw de stuipen op het lijf. De kunstenares Anna Andress woont in een groot huis op een heuvel. Kowalski heeft zijn zinnen op dat huis gezet. Samen met de burgemeester pest hij Anna weg. Ze vergiftigen haar hond en ensceneren een heidebrand waarbij twee verkoolde asielzoekerslijken worden gevonden. Kortom, de gezagsdragers zelf en niet de gevreesde buitenlanders zijn het die de streek onveilig maken.

Vandaar dat Hein zijn drama een komedie noemt. Voorbeeldige burgervaders ontpoppen zich als schurken en zelfs hun liefde voor Duitse herders wordt als een leugen ontmaskerd. De Oostberlijnse schrijver Christoph Hein probeert de boosaardigheid van zijn oude en nieuwe landgenoten met boosaardige humor te lijf te gaan. Helaas is hij niet zo slim als Voss: Heins intenties liggen er duimendik bovenop.

De lezer, of toeschouwer, wil hij een lesje leren en daartoe schuwt hij geen enkel middel. Retorische herhalingen worden afgewisseld met didactisch verantwoorde rollenspelen waarin de verliezer Anna steeds de morele overwinnaar is. Maar met haar meeleven kunnen we niet, want ondanks haar relatieproblemen blijft Anna een icoon.

Randow staat stijf van de goede bedoelingen. Een gezelschap dat het stuk op zijn repertoire neemt zal veel werk moeten verzetten om er iets bruisends van te maken.

    • Dennis de Hoop