Daimler-topman Schrempp zelfde allure en bluf als Swarttouw

In het hoofdkantoor van Daimler-Benz in Stuttgart wordt met spanning afgewacht wat de aanklacht tegen topman Jürgen Schrempp voor gevolgen heeft. Schrempp en twee medewerkers kwamen in aanvaring met de politie van Rome toen ze ietwat aangeschoten op straat werden aangehouden.

ROTTERDAM, 28 JULI. Als een soort godheid daalt Edzard Reuter de lange open wenteltrap af in het Stuttgartse hoofdkwartier van Daimler-Benz. Op dat moment houdt Jürgen Schrempp zich met een glas champagne in de hand tussen de menigte in de lounge nog bescheiden op de achtergrond. Voormalig Daimler-topman Edzard Reuter voegt zich als laatste bij de horde journalisten die wachten op het gebruikelijke diner aan de vooravond van de presentatie van Daimlers jaarcijfers. Een kleine, magere man die zijn ascetische levenstijl als een soort handelsmerk met zich meedraagt.

Hoe verschilt hij van Jürgen Schrempp, de man die hem een maand later zal opvolgen als Vorstandsvorsitsender van Duitslands grootste technologie-onderneming. Jürgen Erich Schrempp (50) is veel meer dan Reuter een Macher, een cijferaar. Iemand die aanzienlijk minder filosofisch en maatschappelijk bewogen is ingesteld dan zijn voorganger. Een man ook die moeilijke of pijnlijke beslissingen niet schuwt. Schrempp lijkt precies op tijd zijn entree te maken in het door een steeds grotere bureaucratie verlamde Daimler-Benz. “Een keikarde maar uiterst correcte onderhandelaar”, zo omschreven Haagse kringen Schrempp na de slopende en soms nachtelijke gesprekken over de verkoop van Fokker.

In een aantal opzichten doet Schrempp denken aan Frans Swarttouw in zijn turbulente dagen bij Fokker. Even welbespraakt, even flamboyant, een internationale entrepeneur en een man van de wereld. De kettingroker Schrempp, die zelfs journalisten snel aanschiet als hij even zonder sigaretten zit, had daardoor al direct een beslissende voorsprong op de gemoedelijke Helmut Werner van Mercedes Benz in de race om Edzard Reuter als hoogste Daimler-baas op te volgen.

De van de vrachtwagendivisie van Mercedes Benz afkomstige Schrempp werkte geruime tijd in de Verenigde Staten en Zuid-Afrika, voordat hij via een tussenstop bij Mercedes in 1989 bij DASA de voor hem relatief onbekende wereld van de lucht- en ruimtevaart binnenstapte. Het lucht- en ruimtevaartconcern dat Daimler, in tegenstelling tot het florerende Mercedes, heeft opgezadeld met miljardenverliezen. Niet in de laatste plaats door de aankoop van Fokker. Niettemin bestaat er binnen Daimler het grootste respect voor Dasa, het internationale uithangbord van het bedrijf. “Ze spreken bij Dasa hun talen zo goed, de managers stralen internationale allure uit”, zegt een Mercedes-manager als hij een vergelijking maakt tussen Dasa en het wat provincialere Mercedes Benz uit Stuttgart.

Schrempp is de belichaming van die allure en bluf. Ook op dit punt dringt zich onwillekeurig de vergelijking op met Frans Swarttouw. Die straalde met zijn typische havenbaron-achtergrond ook een bijzonder ondernemers-imago uit en hield er een afwijkend jargon op na. Swarttouw bestempelde Fokker als “een puike tent”. En passant constateerde hij dat “een onderneming geen democratie is”.

Woorden die Schrempp op het lijf zijn geschreven. Ook hij doet soortgelijke krasse uitspraken. Tijdens een bijeenkomst van de Nederlands-Duitse Kamer van Koophandel constateerde Schrempp dat “Duitse managers weliswaar een hoge rekening hebben bij Lufthansa, maar in feite nog nooit echt over de grens hebben gekeken”.

Na het Daimler-diner in mei maakt Schrempp in ontspannen sfeer een spontane afspraak voor een informeel haring-eten met de Nederlandse pers. Hij oppert dat het een soort afscheidsbijeenkomst zal worden, want Schrempp zal zich, als nieuwe topman van Daimler, niet meer zo intensief en rechtstreeks bemoeien met het Nederlandse zorgenkind Fokker. Het bedrijf dat Schrempp als baas van Daimlers vliegtuigdivisie DASA zelf uit de handen van de Nederlandse staat had weten los te wringen.

“Haring met korenwijn”, wordt al direct gesuggereerd, Schrempp glimlacht breed en juicht het idee onmiddellijk toe. Hij belooft de afspraak te laten bevestigen. Niemand van de omstanders verwacht dat het er ook echt van zal komen. Daimler-Benz heeft immers problemen genoeg, de dure D-mark, Fokker, de hoge Duitse lonen en de malaise in de defensie- en luchtvaartsectoren bezorgen de concernleiding in Stuttgart handenvol werk. Als bestuursvoorzitter zal Schrempp echt geen tijd hebben om zich met de Nederlandse pers te onderhouden. Maar Schrempp houdt woord.

Pag.10: Incident met voorzitter komt Daimler slecht uit

Op een mooie voorjaarsavond brengt Fokker het gezelschap bijeen op partyschip 't Seepaerd in Oud-Loosdrecht. Schrempp blijkt al aan boord, samen met zijn lijfwacht en Fokkers directievoorzitter Ben van Schaik.

Het is gezellig informeel. Schrempps persoonlijke lijfwacht, een voormalig polieambtenaar uit Düsseldorf, houdt discreet maar nauwlettend de zaak in de gaten. Schrempp: “Ik zorg ervoor dat ik voor dit soort dingen altijd ruimte in mijn agenda heb.” Hij laat zich de aanwezige spijs en drank goed smaken en is bereid over alles en nog wat te praten, behalve over de dan net gepubliceerde ongunstige prognose voor de Daimler-resultaten. Veel te vroeg wat de overige aanwezigen betreft, rept hij zich met de dienst-Mercedes van Van Schaik weer naar Schiphol waar zijn Daimler-vliegtuig hem naar de volgende afspraak zal vliegen. Hij vertrekt niet voordat hij een toast met korenwijn heeft uitgebracht. “Vrienden van de Nederlandse pers, het liefst zou ik gezellig met u allen nog een beetje doorzakken, maar helaas moet ik nu weg.”

Daarvóór heeft hij het gezelschap uitgelegd hoe het begin van zijn dagprogramma eruit ziet. 's Ochtends om half zes opstaan, strekoefeningen, het nieuws bekijken en daarna naar de fax om te kijken of er nog boodschappen zijn binnengekomen van Bullshit Castle, zoals de hoogste baas het hoofdkantoor van het eerbiedwaardige Daimler-Benz ooit karakteriseerde.

Ook dit verhaal tekent de figuur Schrempp, kettingroker, een figuur die het zakelijke met het aangename weet te verenigen. Genoeglijk en gemakkelijk in het Engels converserend over de problemen van Daimler-Benz, de lage dollarkoers vooral. Maar ook over de verplichtingen die het besturen van een concern als het zijne met zich meebrengen. “Ik doe veel aan mijn conditie. Ik sta elke ochtend om half zes op, dan jog ik drie kwartier op een loopband en ondertussen kijk ik naar het ochtendnieuws op de TV, de Duitse zenders en CNN natuurlijk. Maar ik moet bekennen dat ik meer naar het bos staar tegenover mijn huis dan naar de onzin die de nieuwszenders meestal brengen.”

Schrempp is in opspraak gekomen door een incident op het Piazza di Spagna in Rome. Over de toedracht van de gebeurtenissen doen tegenstrijdige verklaringen de ronde. Zeker is dat het voorval de toch al bestaande sfeer van onrust rondom Daimler-Benz niet ten goede komt. Al geruime tijd gonst het van de geruchten rondom het concern dat flink zal moeten snijden in de personeelsbezetting en heeft aangekondigd hele produktiebedrijven naar lage-lonenlanden te zullen overbrengen.

Amper een maand na zijn aantreden in Stuttgart geeft Schrempp al blijkt van zijn doortastende, misschien wel rücksichtslose manier van optreden. Hij laat bekendmaken dat het auto-, elektronica- en luchtvaartconcern dit jaar een “gevoelig verlies” zal lijden als gevolg van de lage dollar. Geruchten dat het gaat om een verlies van meer dan drie miljard mark worden niet tegengesproken.Op de aandeelhoudersvergadering eind mei had voorganger Reuter nog een winst van ruim een miljard mark in het vooruitzicht gesteld.

Schrempp breekt resoluut met de als soft omschreven aanpak van Reuter. Deze had het als zijn levenswerk beschouwd Daimler-Benz te transformeren van een autofabrikant tot een breed technologieconcern. Maar toen die operatie uitgevoerd was, bleek de strategie mislukt. Het IJzeren Gordijn viel en de 'wapensmid van Europa' moest de ene na de andere tegenslag incasseren.

Begin deze week stuurde Schrempp persoonlijk ex-financieel topman Gerhard Liener naar huis. Liener was na zijn terugtreden als lid van de raad van bestuur aangebleven om Schrempp in te werken. Liener had zich ongewoon kritisch uitgelaten over Schrempps voorganger Edzard Reuter. Reuter zou door zijn ijdelheid en slechte strategische visie het concern miljarden hebben gekost, beweerde Liener. “Reuter was in eerste instantie geïnteresseerd in zijn eigen imago en daarna pas in het beeld van de onderneming.”

Jürgen Schrempp is kennelijk evenmin bevreesd voor de reputatie van Daimler-Benz. Hij zal zijn levenswandel niet voor het bedrijf opofferen. De bestuursvoorzitter van Duitslands grootste industrieconcern heeft inmiddels laten weten het Romeinse incident “te betreuren”. Maar op de voor Schrempp typische zelfverzekerde toon voegde hij er tegenover een Duitse krant aan toe: “Net zozeer ik de verwikkelingen betreur, zal ik het me ook in de toekomst niet laten ontnemen 's avonds laat in Rome een goed glas wijn te drinken en daarbij op het Piazza di Spagna in vrolijke stemming te verkeren.”