Bulgarije; Bulgaren ruziën over nieuw staatswapen

De meeste Oosteuropese landen hebben zich sinds de val van het socialisme een nieuwe vlag, een nieuw wapen, een nieuw volkslied en nieuwe munten en bankbiljetten met de post-socialistische staatssymbolen aangemeten. In de meeste gevallen gebeurde dat zonder veel commotie. Wel kwam het in Polen nog even tot boze debatten in het parlement over de vraag of de Poolse adelaar in het staatswapen een kroon moest dragen (ja, werd uiteindelijk beslist) en of er een kruis in het wapen moest voorkomen (nee) en struikelden in Bulgarije in 1990 de ex-communisten zowaar nog even toen bleek dat de nieuwe bankbiljetten van het post-socialisme niet alleen de tekst 'Volksrepubliek' maar zelfs een hamer-en-sikkel als watermerk vertoonden. Ze werden haastig ingetrokken.

Veel landen in het Oosten herstelden simpelweg de staatssymbolen van vóór het socialisme in ere. De Hongaren haalden de oude koningskroon van de heilige koning Stefan met het scheefstaande kruis weer hun staatswapen binnen. De Roemenen kozen voor het vooroorlogse wapen met de adelaar met het orthodoxe kruis in de snavel, het zwaard van Stefan de Grote en de scepter van Michael de Dappere en een schild met de wapens van Walachije, Moldavië, de Banaat, Transsylvanië en Dobroedzja - alleen de Hohenzollernkroon en de Carol I-orde ontbraken. Nieuwe landen als Kroatië en Slovenië hadden als deelrepubliek van Joegoslavië al een wapen, met respectievelijk het rood-wit geblokte schaakbord en de Triglav-berg, dat nu internationaal werd erkend. Dat gold ook voor het Slowaakse wapen, een kruis met twee armen. Bosnië koos voor de lelies uit het Bosnische wapen uit de Middeleeuwen, Moldavië voor het oude symbool van de ossekop, de Oekraïne voor de traditionele drietand, de Centraalaziaten voor islamitische motieven en sprookjesvogels.

In slechts twee landen was het nieuwe staatswapen een punt. In Wit-Rusland koos men voor een staatswapen met een ridder te paard waarop de Wit-Russen al snel waren uitgekeken: de meeste Wit-Russen voelen zich Russen, konden zich niet identificeren met het nieuwe symbool - een Litouws symbool nog wel, dat ook in het Litouwse wapen voorkomt - en gaven bij nader inzien in een referendum eerder dit jaar toch maar de voorkeur aan de staatssymbolen uit de Sovjet-tijd. De wit-rood-witte vlag van Wit-Rusland is niet alleen niet meer in gebruik, maar zelfs verboden: op Onafhankelijkheidsdag werden gisteren in Minsk vijf mensen gearresteerd wegens het dragen van die tot mei officiële vlag.

Het tweede land is Bulgarije. In 1990 werd het communistische wapen afgeschaft, maar tot op de dag van vandaag zijn de Bulgaren het onderling niet eens over de vraag hoe het nieuwe wapen er uit moet zien, en dus is Bulgarije het enige land ter wereld dat het nu al jaren zonder staatswapen moet stellen.

De kern van het conflict draait om de vraag of de Bulgaarse leeuw een kroon moet dragen of niet. Het oude wapen, dat van 1879 tot de afschaffing van de monarchie in 1946 bestond, vertoonde drie leeuwen en twee kronen: één op de kop van de leeuw op het centrale wapenschild, een tweede op het wapen zelf. De afgelopen jaren hebben twee ontwerpen voor een nieuw wapen het niet gehaald: het eerste, van de fel anticommunistische Unie van Democratische Krachten (SDS), mèt een kroon, het tweede, van de partijloze regering-Berov, zonder kroon.

In februari keurde de huidige premier, Zjan Videnov, socialist (ex-communist), uit vijf ontwerpen een nieuw wapen. Het toont een wat modernistisch uitgevallen leeuw - en verder geen enkel ander attribuut: niet de kroon van de SDS, noch de leeuwen die het wapenschild van twee kanten vasthouden, de korenaren, de zonnestralen en de wapentekst ('Eenheid maakt macht') van Berov: niets.

Videnovs keus bracht een stormachtig debat op gang. De oppositie eiste dat de leeuw alsnog zou worden gekroond. De socialisten (ex-communisten) weigerden dat met het argument dat het grondwetsartikel over het staatswapen niets zegt over een kroon en dat de kroon een monarchie symboliseert - en Bulgarije is nu eenmaal een republiek. Volgens de oppositionele SDS echter is de kroon niet uitsluitend een symbool van de monarchie maar kan hij evengoed historische continuïteit symboliseren: Polen, Tsjechië en Hongarije zijn ook republieken met een kroon in hun wapen. De monarchisten in de oppositie vonden dat de kroon uiteraard de monarchie symboliseert en eisten die kroon derhalve om die reden op. De partij van de Turkse minderheid vond een kroon eigenlijk wel mooi, de organisatie van de etnische Macedoniërs eiste niet alleen een kroon maar ook de terugkeer van de twee extra leeuwen van het vooroorlogse staatswapen, want, de historische gebieden Thracië, Moësië en Macedonië worden door die drie leeuwen gesymboliseerd. Weer anderen vonden dat het volk per referendum over het nieuwe wapen moet beslissen, al hebben peilingen aangetoond dat het volk in het geheel niet geïnteresseerd is in het nieuwe staatswapen.

De regerende socialisten riepen een commissie van intellectuelen uit alle politieke en maatschappelijke hoeken van de samenleving bijeen om hun ontwerp te beoordelen. Ze waren tot teleurstelling van de regering unaniem in hun negatieve oordeel over de keuze van Videnov. Een van hen vond de kroon geen voorwaarde, maar “ik wil me burger van een staat voelen en met die naakte leeuw voel ik me alsof ik in de dierentuin ben”. Het opgewonden en langdurige debat over de leeuw en de kroon, zo voegde ze daaraan toe, werd langzamerhand heel vervelend: “Het passende staatswapen van Bulgarije op dit moment toont een ezel die over een brug strompelt.”

De socialisten lieten het er niet bij zitten en vroegen het Constitutionele Hof om een uitspraak over het conflict over de kroon. Het Hof gaf hun ongelijk: de grondwet heeft het alleen over de symbolen die in het staatswapen moéten voorkomen, zoals die leeuw, maar dat betekent niet dat men daar desgewenst niet nog allerlei symbolen, zoals een kroon, aan kan toevoegen, zo oordeelde het.

Een dezer dagen zal het Bulgaarse parlement de kale leeuw wel tot staatssymbool verheffen: de socialisten hebben een absolute meerderheid. Maar het blad Transition, dat deze week over de kwestie schreef, weet al wat er in de toekomst gaat gebeuren: als de volgende regering er een zonder socialisten wordt, komt die met een nieuw wapen, een leeuw mèt een kroon.