Zonder plastic geen leven

Is een materiaal van grote invloed geweest op het verloop van de geschiedenis, dan belonen historici dat door er een periode naar te vernoemen. Museum het Kruithuis in Den Bosch laat er geen twijfel over bestaan: we leven in het Plastic Tijdperk.

Stedelijk Museum voor Hedendaagse Kunst Het Kruithuis, Den Bosch. T/m 3 sept, di t/m za 11-17u, zo 13-17u. Inl 073-122188

Pure magie is het dat ruwe olie, miljarden jaren oud, omgezet kan worden in vrolijke, kleurrijke producten die van vitaal belang zijn voor ons leven vandaag de dag.'' Deze tekst hangt aan het begin van de tentoonstelling 't is plastic!, in het Kruithuis in Den Bosch, op een (plastic) bordje aan de muur. Wanneer de bezoeker het museum verlaat is hij er voor altijd van doordrongen dat zonder kunststof niets in deze maatschappij nog functioneren kan.

Plastic - een verzamelnaam voor zo'n 700 kunststoffen die officieel onuitspreekbare namen hebben als polytetrafluoroethylene en polyethylene terephthalate - zit verwerkt in ieder electrisch apparaat, van computer tot telefoon, van videorecorder tot beademingsapparaat. Dagelijks gebruiken we het om ons voedsel te verpakken en ook aan de bereiding daarvan komt heel wat plastic te pas. Zonder kunststof handvat zou de theeketel een onbruikbaar ding zijn. Plastic geld verovert het betalingsverkeer. En sommige soorten plastic stoppen we in ons lijf; ter vervanging van versleten gewrichten (kunstheupen) en in onderdelen van het menselijk lichaam die te klein zijn (siliconenborsten) of niet meer naar behoren functioneren (hartkleppen).

Het bijzondere van de tentoonstelling in Den Bosch zit 'm niet in de uitgestalde voorwerpen zelf. Het zijn (voor een deel letterlijk) huis-tuin-en-keuken voorwerpen, waar je niet voor naar het museum hoeft te gaan. Maar omdat ze in (kunststof) vitrines bij elkaar gezet zijn, realiseer je je ineens: al die voorwerpen die het leven zo veraangenamen en eventueel zelfs verlengen zijn van dezelfde grondstof gemaakt.

Toch heeft plastic geen goede naam. Niet zelden wordt het gebruikt als synoniem voor namaak en goedkoop. Aanvankelijk werd het vooral gezien als imitatie van dure, schaarse materialen. Ivoor bijvoorbeeld. In 1870 stelde een Amerikaanse producent van biljardballen 10.000 dollar beschikbaar voor degene die een alternatief voor ivoor zou bedenken. John Wesley Hyatt slaagde daarin - celluloid heette zijn vinding - maar incasseerde de premie niet. Hij was zo slim zelf een bedrijf te beginnen, de Albany Billiard Ball Company.

De bakelieten asbakken waarmee een vitrine gevuld is, zijn bruin van kleur zodat ze er op het eerste gezicht uitzien alsof ze van hout zijn gemaakt. Plastic mocht er niet uitzien als plastic. Het moest zoveel mogelijk op 'echte' materialen lijken. Dat veranderde in de jaren vijftig. De gieters, bakjes en schaaltjes uit die periode zijn oogverblindend fel geel, groen en rood gekleurd. “Men begon plastic te accepteren om wat het was.” Namelijk: sterk, goedkoop, in iedere gewenste kleur te maken, in iedere gewenste vorm te gieten.

Het zijn vooral de zegeningen van het leven in het Plastic Tijdperk waar de interesse van de samenstellers naar uit is gegaan. Aan de keerzijde van het gebruik van al die kunstoffen - omdat plastic voorwerpen zo goedkoop zijn doen we er gemakkelijk afstand van, met grote bergen afval als gevolg - hebben zij geen aandacht geschonken.

De tentoonstelling, die eerder in het Londense Designmuseum te zien was, is gesponsord door bedrijven uit de kunststofsector. Hier en daar is hun bijdrage net iets te nadrukkelijk zichtbaar. In een chronologisch overzicht van historische gebeurtenissen die zonder plastic niet mogelijk waren geweest (de eerste telegraafkabel tussen Dover en Calais in 1850, de eerste landing op de maan in 1969) is bijvoorbeeld ook opgenomen het jaar 1958; 'eerste lego steen ontworpen door Ole Kirk Christiansen', staat er op het bord van plastic.