Voorbode

WAT OOK DE UITKOMST mag zijn, de Amerikaanse Senaat heeft zich met zijn besluit gisteren om het wapenembargo tegen Bosnië in te trekken onbetwistbaar gedistantieerd van de Europese bondgenoten, van een onderdeel van de internationale besluitvorming en van een beleid dat de Verenigde Staten geruime tijd zelf hebben gesteund. Dat is de strategische conclusie die aan de uitspraak van de Senaat moet worden verbonden. Hoe uiteenlopend ook de motieven van de voorstemmers waren, één gevoelen overheerste: de Europeanen hebben destijds het Joegoslavische vraagstuk ter behandeling opgeëist en ze hebben er een bende van gemaakt. Het is nu tijd om de Bosniërs de middelen te laten om zichzelf te verdedigen.

Logisch is de stelling van de meerderheid in de Senaat zeker. Bosnië is door de internationale gemeenschap als soevereine staat erkend, het is volwaardig lid van de Verenigde Naties en het heeft uit dien hoofde het recht op zelfverdediging. Het gaat niet aan dat een internationale organisatie die aan dit principe haar bestaansreden ontleent, een lidstaat dat recht de facto weer ontneemt. Het argument dat het embargo op grond van humanitaire overwegingen moet worden gehandhaafd, heft de spanning niet op die als gevolg van de volkenrechtelijke erkenning van Bosnië is ontstaan tussen de betrokken Veiligheidsraadresolutie en het VN-Handvest.

TEGENOVER DE LOGICA van de Amerikaanse Senaat staat Europees pragmatisme. De voor de VN-interventie in Bosnië belangrijkste twee Europese landen, Frankrijk en Groot-Brittannië, hebben om te beginnen slechts noodgedwongen aan de erkenningsgolf van de Joegoslavische splinters meegedaan. De Franse en Britse overwegingen toen hadden weinig met hogere beginselen te maken. Het zenden van blauwhelmen scheen vervolgens een handzaam midden tussen twee uitersten: een echt militair tussenbeide komen en een cynische handen-af-politiek. Maar blauwhelmen verdragen zich slecht met een oplaaiende strijd. Vandaar dat het wapenembargo is gaan functioneren als een onontbeerlijk sluitstuk van een per definitie halfslachtig ingrijpen.

De haastig in de Senaatsresolutie ingevlochten amendementen die de president opdragen zich nog eenmaal met de organen van de VN te verstaan alvorens het embargo eenzijdig op te heffen (de VS doen aan de instandhouding ervan al niet meer mee) snijden geen hout. In Londen hebben de interveniërende mogendheden zich vorige week juist opnieuw verbonden in Bosnië aanwezig te blijven. En hoe krakkemikkig hun optreden in het verleden ook is geweest, zij tonen zich nog niet bereid de handdoek in de ring te gooien. Eerder zullen zij willen rekenen op een presidentieel veto tegen een opheffing van het embargo en op een onvermogen van het Congres de tweederde meerderheid op te brengen die nodig is om dat veto weer te ontkrachten.

BOVENDIEN MENEN de Europeanen de beschikking te hebben over een interessant drukmiddel. Iedere poging het embargo opgeheven te krijgen, hebben zij tot dusver beantwoord met de waarschuwing dat zij zich dan uit UNPROFOR moeten terugtrekken. De Amerikaanse regering heeft zich van haar kant verbonden een dergelijke manoeuvre militair te dekken. Zo lijkt een onverbreekbare keten te zijn ontstaan tussen een opheffing van het embargo en een interventie in Bosnië met Amerikaanse grondtroepen, een gang van zaken die geen enkele Amerikaanse volksvertegenwoordiger aan zijn kiezers zou kunnen uitleggen. De Europeanen zien om die redenen het Amerikaanse Congres nog niet zo snel de daad bij het woord voegen.

De onmiddellijke betekenis van het Senaatsbesluit voor de strijd in Bosnië mag dan nog even verborgen blijven, de Atlantische samenhang is nu in het geding. Veertig jaar lang is het Atlantische bondgenootschap erin geslaagd zijn verbondenheid te handhaven ook al raakte het van tijd tot tijd in een ernstige crisis. Nu de leider van het bondgenootschap, Amerika, niet meer in staat is de toon te zetten, en Europa's geloofwaardigheid een dieptepunt heeft bereikt, dreigen de Atlantische relaties ernstig te worden ondermijnd. De Senaatsuitspraak klinkt althans als een voorbode.