Koude kip is onontbeerlijk

Het boek L'art du pique nique laat zien hoe de maaltijd in de buitenlucht door de eeuwen heen genoten werd: zonnige schilderijen, weemoedigmakende en vermakelijke foto's.

Jean-Marie Darblay, Caroline Mame de Beaurepaire: L'art du pique nique. Ed. du Chêne.

De klank van sommige woorden wekt verwachtingen die maar moeilijk door de werkelijkheid ingelost kunnen worden. Zoiets heerlijks als waar het woord 'picknick' naar verwijst, kun je bijna niet meemaken. En koude kip, onverbrekelijk met picknick verbonden, is ook zoiets. Waarom weet ik niet, want wat is er zo bijzonder aan koude kip? Maar zeg: een picknick met koude kip en aardbeientaart, in de schaduw van een boom... en oh! Wat een geluk.

Het boek L'art du pique nique laat zien hoe men vanaf de zestiende eeuw gepicknickt heeft en daarbij wordt het begrip ruim opgevat. Elke maaltijd buiten wordt tot picknick bestempeld, wat ik, indachtig talloze warme boterhammen met onduidelijk geworden beleg niet juist vind. Maar vooruit, verder is er heel veel wel juist aan dit boek. De talloze verrukkelijke plaatjes bijvoorbeeld, waarop te zien is hoe men een picknick kan aanpakken als aanvoerproblemen van het materiaal geen rol spelen. Wie bediendes vooruit kan sturen om op een open plek in het bos de picknick van de sportieve wandelaars voor te bereiden hoeft niet te kijken op een zilveren vorkje meer of minder. In Anna Karenina wordt op die manier gepicknickt en waarschijnlijk hebben de deelnemers aan Claude Monet's Déjeuner sur l'herbe ook hulp gehad: op het tafelkleed staat een flinke stapel bordjes, er ligt de onontbeerlijke gebraden vogel - meer een kalkoen dan een kip zo te zien - er is een taartvormig iets dat eventueel ook een paté kan zijn, fruit is pittoresk uigespreid, rode wijn en glazen staan klaar. De vrouwen met hun immense japonnen kunnen niets dat groter is dan een veldboeketje meegebracht hebben, dus deze overvloed moet voor de mannen wel een erge inspanning geweest zijn. Maar vermoedelijk viel het wel mee. Aan het eind van de vorige eeuw kon je even buiten Parijs bij allerlei uitspanningen een picknick bestellen, die dan keurig voor je opgediend werd op het gras onder de bomen: zojuist uit de Seine gevangen gefrituurde visjes, gebraden haas en een taart toe.

Ooit betekende picknick, zo leert ons dit boek, dat iedereen een gerecht meebracht of dat iedereen deelde in de kosten van een gezamenlijke maaltijd. (Er wordt een verwende Parijzenaar aangehaald die vreselijk genoeg heeft van deze gewoonte: als je iedereen vraagt zelf een gerecht mee te nemen brengt iedereen onveranderlijk koud kalfsvlees mee. Twintig mensen, twintig bergen koud kalf.) Later werd de picknick een maaltijd buiten, door Engelsen bij voorkeur op een kerkhof gehouden (de informatie komt uit een Frans boek) en als het weer buitenshuis-picknicken niet toestond kon men altijd nog zijn eigen huiskamer zo goed en zo kwaad als het ging in een kerkhof veranderen.

Het allermooiste zijn de foto's in L'art du pique nique en meer in het bijzonder de foto's van voor de Tweede Wereldoorlog. Al mag die ene foto uit de jaren '60 er ook zijn, waarop achter de raampjes van een Citroën DS een heel gezelschap de neuzen platdrukt om naar het verregende en verwaaide picknicktafeltje te kijken waaronder de twee zielepieten schuilen die niet meer in de auto pasten. Men ziet personages in de meest uiteenlopende kleding op de meest uiteenlopende picknickplekken zitten - bij de uitvouwbare achterklep van hun eigen auto (Lady Cooper ontvangt voor de lunch, 1927); op een heuveltop in Wales, met pothoedjes en verwassen jurken in 1936; in een bos waar afgezaagde berkenstammetjes als tafeltjes dienst doen voor de talloze pannen en schalen van de Parijzenaars die in 1910 niet zonder comfort wilden komen te zitten. Het is een genoegen om naar de details te kijken, de manden, de schalen, de strooien hoeden, de hoge boorden. Vooral wil men natuurlijk weten wat er gegeten wordt, maar dat is op menige foto niet te achterhalen. Gelukkig geeft het boek achterin recepten, bijna zonder uitzondering enorm bewerkelijk want we gaan niet voor ons gemak picknicken, we gaan picknicken omdat het woord picknick zo aantrekkelijk klinkt. Naar koude kip.