Een rijk land? (1)

De 'waanzin' van deze tijd wordt belichaamd in de eindeloze stroom vakantiegangers die Nederland 'als in lange linten' verlaat. Dat is de strekking van het artikel van Roel Janssen in NRC Handelsblad van 19 juli. Nederland behoort tot de rijkste landen van de wereld, maar we gaan onwetend met onze rijkdom om. We trekken een wissel op toekomstige generaties. Het lijkt alsof we ons bevinden in een stilte voor een onvermijdelijke storm.

Zo treffend als Janssen typeert, zo onmachtig is zijn conclusie. Zeker, de files op weg naar het zuiden bieden een mooie beeldspraak voor de wijde boog waarmee wij om eigentijdse problemen heenlopen. Maar die problemen betreffen niet in de eerste plaats de verdeling van het geld of de vermeende spilzucht van de overheid, zoals Janssen suggereert. Het is opvallend hoezeer Janssen zwijgt over de onomkeerbare gevolgen van het broeikaseffect, de vervuiling van de wereldzeeën, de vergiftiging van onze landbouwgrond, ja zelfs over Mururoa. Ook problemen die zich tot ons land beperken, zoals de aanleg van de Betuwelijn, de uitbreiding van Schiphol of de mestoverschotten schitteren door afwezigheid. Janssen suggereert het op te nemen voor toekomstige generaties, maar hij houdt vooral een pleidooi voor het particulier besteedbaar inkomen. Dit alles klinkt naar de aloude retoriek van rechts, die niet verder reikt dan bezuinigingen en terugdringen van de invloed van de overheid. En dat terwijl de problemen die op ons af komen van die omvang zijn, dat zelfs de gekoesterde tegenstelling tussen 'links' en 'rechts' is verworden tot een anachronisme.

Janssen schaart zich in de rij van 'binnenvetters, klagers, renteniers, en belastingbetalers', want mogelijke oplossingen biedt hij niet. Mismoedig merkt hij op dat de werkloosheid hier te lande gezien wordt als teken van welvaart. Dat zich juist hier een mogelijke richting van een oplossing aandient, ontgaat hem dan ook: wanneer een krachtige overheid in staat zal zijn de belastingheffing geleidelijk te verschuiven van een belasting op arbeid naar een belasting op (milieu-)vervuiling, zouden we wel eens twee vliegen in één klap kunnen slaan.