'Systeem van dubbele sleutel moet soepeler'; Navo wil een wijziging in procedure luchtaanvallen

BRUSSEL, 25 JULI. De ambassadeurs van de zestien NAVO-lidstaten moeten vandaag in Brussel vergeldingsplannen goedkeuren voor het geval de Bosnische Serviërs hun aanvallen op de moslim-enclave Gorazde of andere 'veilige gebieden' in Bosnië doorzetten. Het meest omstreden punt in de plannen is een voorstel van de NAVO om de huidige besluitvormingsprocedures met de VN te versnellen.

Het NAVO-beraad is een vervolg op de waarschuwingen van de afgelopen dagen aan het adres van de Bosnische Serviërs dat ze luchtaanvallen riskeren als de 'veilige gebieden' aanvallen. Militaire deskundigen van het bondgenootschap konden het gisteren de hele dag niet eens worden over de concrete uitvoering van die waarschuwingen. Gisteravond werd overleg gevoerd met de hoofdsteden van de NAVO-lidstaten en vanochtend kwamen de militairen opnieuw bijeen. De NAVO-ambassadeurs moeten vervolgens politiek gezien de knopen doorhakken.

In Brussel moeten de doelen worden vastgesteld voor eventuele luchtaanvallen en moeten maatregelen wordt besproken voor het uitschakelen van Servisch luchtafweergeschut. Maar het belangrijkste thema van het NAVO-beraad betreft ongetwijfeld de huidige besluitvormingsprocedure.

In Londen is vorige week afgesproken dat het vooral door de Verenigde Staten de bekritiseerde systeem van de “dubbele sleutel” - waarbij de NAVO pas in actie kan komen op verzoek van en na toestemming van de VN - gehandhaafd blijft. Maar volgens de NAVO-zegsman wordt wel gewerkt aan “stroomlijning” van de procedures.

Secretaris-generaal Willy Claes wil van zijn collega van de VN, Boutros Ghali, gedaan krijgen dat er sneller wordt besloten en dat besluiten tot het aanvragen van luchtsteun door VN-commandanten op de grond niet worden teruggeschroefd op een hoger echelon in de VN-organisatie. “Het is van groot belang dat de NAVO en de VN op dezelfde golflengte zitten en dat er absolute duidelijkheid bestaat over de voorwaarden [voor acties van de NAVO]. Er moet absolute zekerheid zijn dat beide sleutels omgedraaid blijven zolang dat nodig is om onze doelen te bereiken”, aldus de NAVO-zegsman.

Volgens sommige berichten zal de 'gestroomlijnde' procedure er in de praktijk op neerkomen, dat VN-gezant Yasushi Akashu min of meer op een zijspoor wordt gezet. Akashi zelf zei gisteren in Wenen dat het systeem van de 'dubbele sleutel' volledig in stand blijft en dat de VN een belangrijke stem blijven houden.

De Britten benadrukken de noodzaak om bij het aanpassen van de besluitvormingsprocedures met de VN binnen het eerder gegeven mandaat van de VN te blijven. Overschrijden van dat mandaat impliceert dat een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad nodig is en in dat geval zal Rusland ongetwijfeld dwars liggen. Op de conferentie in Londen verzette Rusland zich fel tegen verdere 'escalatie' van de oorlog in Bosnië. Maar omdat de in het vooruitzicht gestelde vergeldingsacties binnen de reikwijdte van bestaande VN-resoluties liggen, hoeven de VS, Frankrijk, Groot-Brittannië en de overige NAVO-lidstaten zich voorlopig niet te storen aan Russische tegenwerking.

Europees commissaris Hans van den Broek zei gisteren dat hij “aanzienlijk benauwder” is voor een mogelijk Amerikaans besluit om het wapenembargo tegen Bosnië op te heffen, dan voor het Russische verbale verzet tegen een robuuster optreden tegen de Bosnische Serviërs. “Ik zie niet in wat de Russen daartegen zouden kunnen doen”, aldus Van den Broek, verwijzend naar VN-resoluties. Het opheffen van de wapenembargo door het Amerikaanse Congres zal daarentegen “een schaduw werpen” over de transatlantische relatie, voorspelt hij. Van den Broek is optimistisch dat de internationale gemeenschap, anders dan in het verleden, nu wel de daad bij het woord zal voegen en in actie zal komen bij verdergaande agressie van de Bosnische Serviërs. Volgens hem heerst er nu duidelijk een stemming van: “tot hier en niet verder”.