Herrijzend Parijs

Autrement No.38-Mai 1995-ISSN 1157-4488. Prijs 50,70 gulden Uitgave van de Editions Autrement, 17 Rue du Louvre 75001 Parijs.

'Autrement' is zeker een van de opvallendste culturele tijdschriften ter wereld. Elk nummer is een themanummer, onderverdeeld in een aantal series, 'Monde', 'Mémoires' of 'Atlas'. Opvallend is een zekere aardrijkskundige inslag in de opzet van de verschillende afleveringen, maar dan met een zware nadruk op de culturele aspecten. In de serie 'Mémoires' verscheen als laatste, na dossiers onder andere gewijd aan Moskou 1918-1941, en Berlijn 1933-1945, dan nu 'Paris 1944-1954', gewijd aan de eerste naoorlogse jaren van de Franse hoofdstad.

Frankrijk is zeker niet het enige land in Europa, waar de herinnering aan de tweede helft van de jaren veertig min of meer verdrongen lijkt. De economische opbloei van latere jaren, en de opkomst van de consumptiemaatschappij lijken de herinnering te hebben verdrongen aan een tijdperk, waarin West-Europa erbij lag als de landen in Oost-Europa nu. Met verwondering neemt men kennis van het feit dat in er in 1948 in Parijs nog steeds een tekort was aan brood.

Wie zijn twijfels heeft over de bestendigheid van de roem van Sartre en andere intellectuele kopstukken van naoorlogse jaren in Parijs, zal dit nummer van 'Autrement' zeker met genoegen lezen. De redacteuren maken met Sartre korte metten: Les Mouches moge door zijn auteur bedoeld zijn geweest als een subversief toneelstuk, de Duitse censuur had er geen enkel probleem mee. Sartre en Beauvoir hadden tijdens de Duitse bezetting dermate weinig problemen met de Duitse bezetting, dat hun latere filosofie van verzet en opstand er hol door klinkt, aldus 'Autrement'.

Inplaats van een nieuwe weergave van de scene op St.Germain na de oorlog, vergast het tijdschrift ons op een reeks deels sociologisch gerichte opstellen, gecentreerd rond de vraag of Parijs er na de oorlog in is geslaagd zijn reputatie van 'wereldhoofdstad van de cultuur' te herstellen. Zeker niet gelukt is dat in de schilderkunst, waarvan het zwaartepunt zich al vlug verplaatste naar New York. Merkwaardig is ook dat het vooroorlogse Franse establishment inzake jazz-muziek, georganiseerd in tientallen Hots Clubs de France, niets moest hebben van nieuwe stromingen als be-bop, en die muziek zelfs na een richtingenstrijd binnen de organisatie uit de eigen zalen verbande.

Inzake literatuur, toneel en film is het naoorlogse Frankrijk erin geslaagd een avant-garde rol te spelen, maar in termen van culturele omzet en invloed heeft het land steeds in de Verenigde Staten zijn meerdere moeten erkennen - met uitzondering wellicht van het terrein der haute couture in sommige perioden. Dat is des te merkwaardiger als men bedenkt dat de cultuur in Frankrijk sinds 1944 ook steeds een door de overheid bevorderde en gefinancierde zaak is geweest. Dit nummer van 'Autrement' laat ook zien dat die Franse cultuurbevordering sinds 1944 mede een zaak is geweest van anti-Amerikaans sentiment.