Voorhoeve vreesde alsnog gijzeling

ZAGREB, 24 JULI. Vorige week nog vreesde minister Voorhoeve (defensie) dat het vertrek van de Nederlandse militairen uit Srebrenica op het laatste moment door de Bosnische Serviërs onmogelijk gemaakt zou worden. De bewindsman, die in Dutchbat-gelederen liefkozend JoVo wordt genoemd, zei dat hij donderdagavond, de dag voor het vertrek uit Srebrenica, voor het eerst het gevoel kreeg dat het nog mis kon gaan. “Ik was doodsbenauwd toen ik Amerikanen op CNN zag uitleggen hoe massive airstrikes op Servische stellingen eruit zouden zien. Je wist niet of en hoe de Serviërs daarop zouden reageren, ik heb in de nacht van donderdag op vrijdag dus heel onrustig geslapen. Er lag weliswaar een schriftelijke toezegging van Mladic dat Dutchbat vrijdag Srebrenica zou mogen verlaten, maar je moet het hier eerst zien en dan kun je het pas geloven.”

Aanvankelijk begon Voorhoeve dan ook gespannen aan de internationale conferentie over Bosnië, vorige week vrijdag in Londen. Daar werd gezocht naar een gepast antwoord op de opmars van de Bosnische Serviërs. Vanuit Srebrenica onderhield Dutchbat, dat om twaalf uur in de middag uit Potocari bij Srebrenica vertrok, contact met het VN-hoofdkwartier in Sarajevo. Vanuit de Bosnische hoofdstad werden Voorhoeve en zijn medewerkers weer op de hoogte van de situatie gehouden. “Om kwart voor twee 's middags werd ik uit de conferentie gehaald en dat veroorzaakte nogal wat consternatie. Iedereen daar wist dat we met spanning op bericht van Dutchbat zaten te wachten. Toen ik na vijf minuten met een glimlach terugkwam, wist iedereen dat het daar goed gegaan was.” De Amerikaanse minister van defensie Perry en opperbevelhebber Shalikashvili staken allebei hun duimen omhoog en de Britse minister van buitenlandse zaken Rifkind onderbrak de conferentie, waarop er applaus voor de Nederlanders klonk, vertelt Voorhoeve.

Ook met het tijdstip waarop in de Britse hoofdstad de conferentie over Bosnië werd gehouden, was Voorhoeve niet gelukkig. “Wij waren bezorgd. De conferentie kwam eigenlijk te vroeg. Men had beter tot na vrijdag kunnen wachten.” Daarmee zouden volgens Voorhoeve op dat moment niet alleen de Nederlandse belangen zijn gediend, maar die van de VN in zijn geheel. Op de conferentie werd besloten hardere maatregelen tegen de Bosnische Serviërs te nemen als zij hun verovering van moslim-enclaves niet zouden stoppen. Voorhoeve had liever met de conferentie gewacht, totdat de Nederlanders definitief in veiligheid zouden zijn. “Als je hardere acties tegen de Serviërs wilt nemen, is het een slecht begin als er 308 Nederlanders gegijzeld worden.”

Minister Voorhoeve nam gisteren het woord genocide niet in de mond. Hij kon alleen maar zeggen dat er vele duizenden mensen vermist zijn en dat onbekend is wat er met hen is gebeurd. Hij wees erop dat de Bosnisch-Servische opperbevelhebber generaal Mladic geen woord heeft gehouden. Vanuit Belgrado had het Rode Kruis aanvankelijk toestemming om de kampen te bezoeken waar de Serviërs moslims gevangen houden. Voorhoeve: “Van Mladic kreeg de Nederlandse brigadegeneraal C.H. Nicolai, chef staf van UNPROFOR in Sarajevo, vorige week toestemming om de krijgsgevangenenkampen in Bratunac bij Srebrenica te bezoeken, maar toen hij daar was, kwam hij er niet in. Dat gold ook voor het Rode Kruis. Dan mag je ervan uitgaan dat ze iets te verbergen hebben.”

“De enclave Srebrenica is militair gezien altijd onverdedigbaar geweest”, zegt Voorhoeve. “Als de Nederlanders het gevecht met de Bosnische Serviërs zouden zijn aangegaan, had dat tot de volledige verwoesting van de enclave geleid. Het was de taak van de VN-soldaten daar om de enclave in leven te houden, tot het moment dat er een vredesregeling zou zijn die een nieuwe toekomst voor de bewoners mogelijk zou maken.”

De dreigende vernietiging van de enclave door de Bosnische Serviërs was ook de reden dat Voorhoeve geen derde NAVO-luchtaanval op Servische stellingen wilde; op zijn verzoek werd de geplande aanval niet uitgevoerd. “Het resultaat daarvan zou zijn geweest dat er honderden en honderden doden waren gevallen.” Voorhoeve zei dat de Nederlandse blauwhelmen door hun optreden juist vele levens hebben gered.

Na de bijeenkomst op Camp Pleso met Dutchbat dineerde Voorhoeve gisteravond met de Bosnische minister van buitenlandse zaken Sacirbey. De Bosniër, die een overleg in Split had bijgewoond, verbleef de afgelopen nacht in Zagreb in hetzelfde hotel als Voorhoeve. Sacirbey sprak er ook met Tweede-Kamerleden.

Vanmorgen deed de minister van defensie de Nederlandse militairen uitgeleide op het vliegveld. “U bent dappere mensen”, besloot hij zijn toespraak. “Het ga u goed.”