VS: recept Golfoorlog ook in Bosnië

“Dit is niet de Golfoorlog”, zei een functionaris van de Amerikaanse inlichtingendienst deze week tegen de Amerikaanse krant The Washington Post over het conflict in Bosnië. “Sarajevo kan niet in honderd uur worden ontzet”, aldus de functionaris, die daarmee doelde op de tijd die de grondtroepen van de anti-Iraakse coalitie nodig hadden om de divisies van Saddam Hussein uit Koeweit te verdrijven. En inderdaad, zo doortastend als de Amerikaanse, Britse en Franse eenheden tegen de Irakezen optraden, zo schoorvoetend en weinig beslist is de handelwijze van de Westerse landen tot op heden in Bosnië gebleken.

Daarin kan na de Londense conferentie desondanks enige verandering te komen: als het aan Amerikaanse politici ligt zullen beproefde recepten uit de Golfoorlog binnenkort het verloop van de oorlog in Bosnië beïnvloeden. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, liet na afloop van de conferentie in Londen weten dat een Bosnisch-Servische aanval op de moslim-enclave Gorazde zal worden beantwoord met “substantiële en beslissende luchtaanvallen op belangrijke [Bosnisch-Servische] doelen en niet met de speldeprikken die we tot nu toe hebben uitgedeeld”. Hij zei ook dat het tot nog toe gehanteerde 'principe van de dubbele sleutel', waarbij de NAVO pas kan optreden na een verzoek van VN-gezant Akashi in Zagreb, zou worden “aangepast”, maar gaf niet aan hoe dan wel. Het is onduidelijk welke positie Akashi in de besluitvorming zal bekleden.

Als de VS hun zin krijgen zullen, naar analogie met de langdurige bombardementscampagne tegen Iraakse doelen in de Golfoorlog, NAVO-vliegtuigen vanaf Italiaanse luchtmachtbases en vanaf vliegdekschepen in de Adriatische Zee eerst de Bosnisch-Servische luchtafweer volledig moeten uitschakelen. Wanneer dit stadium van air supremacy is bereikt, zou de verzamelde NAVO-luchtmacht vrij spel hebben om munitie-opslagplaatsen, commando-centrales en zwaar materieel van de Bosnische Serviërs te vernietigen. Het plan voor deze grootschalige campagne ligt al klaar. Een 1.500 pagina's tellend NAVO-draaiboek dat is opgesteld voor Operatie Determined Effort - de eventuele totale terugtrekking van UNPROFOR uit Bosnië - voorziet eveneens in aanhoudende bombardementen.

Een van de zwakke plekken in dit Amerikaanse voornemen is de gebleken kwetsbaarheid van de NAVO-partners voor het in gijzeling nemen van hun blauwhelmen op de grond in Bosnië. Ook de Nederlandse minister van defensie, Joris Voorhoeve, maande NAVO-secretaris-generaal Willy Claes vorige week af te zien van verdere luchtaanvallen bij Srebrenica toen Bosnische Serviërs dreigden dertig gegijzelde blauwhelmen van Dutchbat dood te schieten.

Maar Christophers collega van defensie, William Perry, suggereerde donderdag dat de NAVO zich voortaan niets zou aantrekken van gijzelaars. “Je kunt je politieke doelstellingen niet mèt je mensen in gijzeling laten nemen”, aldus Perry. In de Golfoorlog bleek een dergelijke harde lijn wel degelijk vruchten af te werpen. Toen de militaire plannenmakers bekend maakten de aanwezigheid van de 'menselijke schilden' die de Irakezen op strategische plaatsen gevangen hadden gezet volstrekt te zullen negeren, besloot Saddam Hussein de gijzelaars vrij te laten.

Het gevaar voor gijzelneming van grote aantallen VN-blauwhelmen is kleiner geworden nu het Nederlandse VN-contingent van 309 man veilig in de Kroatische hoofdstad Zagreb is aangekomen. Daarnaast mag worden verwacht dat de VN het aantal potentiële gijzelaars in Bosnië zo klein mogelijk zal willen maken voordat eventuele bombardementen beginnen. Met het oog hierop is het waarschijnlijk dat VN-onderhandelaars op dit moment alles in het werk stellen om de tachtig Oekraïense blauwhelmen die zich nog in de praktisch door de Bosnische Serviërs veroverde enclave Zepa bevinden, in veiligheid te brengen.

De situatie van de 300 Britse en 80 Oekraïense blauwhelmen in de enclave Gorazde is minder precair. Het laatste 'veilige gebied' in Oost-Bosnië wordt verdedigd door sterke eenheden van het Bosnische regeringsleger. Daarnaast bestaat al een plan om deze blauwhelmen te evacueren: Operatie Daring Lion. Hiervoor zouden mariniers van het Amerikaanse helikoptervliegdekschip USS Kearsarge hebben geoefend; dezelfde eenheden wisten ook kortgeleden met succes de neergeschoten F-16-piloot achter de Servische linies op te pikken.

Ondanks het succes van deze aanpak in de Golfoorlog blijft het natuurlijk de vraag of over deze drastische verandering van doctrine binnen de NAVO-partners consensus kan worden bereikt. De afgelopen drie jaar maken dit niet zeer waarschijnlijk. De Britten en Fransen, leveranciers van duizenden blauwhelmen, hebben de Amerikaanse roep binnen de NAVO om harde luchtaanvallen steeds goeddeels weten te neutraliseren, en tijdens de conferentie lieten Britse vertegenwoordigers zich in minder concrete termen uit dan de Amerikanen. Om 'Sarajevo te bevrijden' lijken zij vooral in te zetten op 'robuuster' optreden met hun snelle reactiemacht (RRF), die nu in oprichting is. Toen de Russische minister van buitenlandse zaken, Andrej Kozyrev, na afloop zei dat er “geen overeenstemming” was bereikt over luchtaanvallen, had hij het niet alleen over zijn eigen positie binnen de internationale contactgroep voor Bosnië.