Lokatietheater doet allerlei onbezielde plekken opleven; Vijf Geheimen telt Edam

Voorstelling: Vijf Geheimen door Speeltheater Holland. Ideeën en regie: Inez Derksen, Aike Dirkzwager e.a.; spelers: Elout Hol, Ad van Iersel, Onno Roozen e.a. Gezien: 21/7, Edam. Te zien t/m 6/8. Inf.: 02993-72295.

Het is deze zomer niet pluis in het fraaie stadje Edam. Ergens in een kelder laat een acteur een oude man met ogen als stuiters tot leven komen; verderop dansen en dwarrelen meisjes door het stro van een hooizolder en weer elders is er een ijshockeyer op skeelers die op de Vierde prelude van Chopin zijn winnende doelpunt viert. Het is helemaal de vraag waar hij zich bevindt: in elk geval ergens tussen de doden en de levenden in - als een soort gedroomd bestaan. “Vind je het niet eng?” vragen ouders aan hun kinderen, want de lokatievoorstelling is geschikt voor iedereen vanaf zeven jaar. “Nee,” schudden ze.

Vijf Geheimen heet de voorstelling die zich op evenzovele plaatsen in Edam afspeelt. Het stadje zelf hoort evenzeer bij de voorstelling als de theaterscènes zelf. De toeschouwers verplaatsen zich te voet en per boot van hier naar daar. Onderweg wandelen we door de weelderigste tuinen, lopen door huizen van particulieren of het niets is of varen langs kleine scheepswerven, begeleid door vredig eendegesnater.

Lokatievoorstellingen houden het gevaar in dat de eigenzinnigheid van de plek de voorstelling gaat domineren. Dat gebeurde bijvoorbeeld op de hooizolder, waar regisseur Anandi Teeuw vijf jonge actrices een wat pathetisch uitgevoerd rollenspel laat uitvoeren. Het heeft iets te maken met wreedheid waartoe een broeierige namiddag aanleiding kan geven. De vier actrices takelen een vijfde omhoog die een emmer water over zich heen krijgt. Nee, dan liever de fijne ironie die Pieter Vrijman weet te creëren op de plek geheten 'Onder de dam'. Een verslonsde man werkt er in een huisje. Hij moet het water controleren op zoet- en zoutgehalte. Wankelend op een stoel, met de voeten in het water, strooit hij beurtelings suiker en zout om zich heen, net zo lang tot het juiste peil is bereikt. Acteur Ad van Iersel maakt er een schitterende performance van: een man alleen in raadselachtige dialoog met het element water. Zo nietig is de mens vergeleken met water, niets meer dan zout- of suikerkorreltjes die ogenblikkelijk oplossen.

De Geheimen waarover de verschillende voorstellingen moeten gaan, zijn niet altijd even nadrukkelijk te duiden. De meeste suspense heeft de voorstelling op de laatste lokatie, de biljartzaal van Hof van Holland. Een neurotische ober (Onno Roozen) ruimt de boel op. Maar er is niets op te ruimen, dus verzint hij allerhande doelloze handelingen. Intussen beweegt een lamp op geheimzinnige wijze en dreigt een schilderij telkens van de muur te vallen. Een behekste ruimte, die hij tenslotte kan bezweren door weg te vluchten en alles in het diepste duister achter te laten.

Bij Vijf Geheimen gaat het, uiteindelijk, om de transformatie van een ruimte. Een theaterscène kan aan een ogenschijnlijk doodgewone plek een dreigende of poëtische betekenis geven. Dat gebeurde bijna alle keren. Wie ze heeft meegemaakt, kan aan het eind van de tocht constateren Edam nooit eerder zo te hebben gezien. Zo maakt theater levend wat eerder onbezield was. In Vijf Geheimen is het beeldende aspect even belangrijk als het theatrale: de acteurs overheersen de ruimte zelden, ze maken er onderdeel van uit. Ze zijn er als het ware in geplaatst door een schilder die een uitstekend oog heeft voor de ruimte en wat de aanwezigheid van de mens in dramatisch opzicht daarvoor betekent.