In de voetsporen van De Drie Musketiers, Ivanhoe en Patton; 'Schermers zijn afmakers'

In Den Haag doen deze week 700 schermers en schermsters uit 69 landen mee aan de wereldkampioenschappen. Wat voor een type mens bedrijft deze sierlijke tak van sport? Zijn het allemaal musketiertjes? “Schermen is zo moeilijk omdat je tegelijkertijd moet denken én bewegen.”

DEN HAAG, 22 JULI. “Er bestaan geen domme schermers”, zegt de Hongaarse topper Ivan Kovacs. “Maar ze zijn allemaal wel een beetje gek.”

Veel grootheden uit de wereldgeschiedenis zijn verdienstelijke schermers geweest. Winston Churchill was zelfs kampioen van de kostscholen. Ook de generaals De Gaulle, Patton en Tito namen volgens de overlevering de wapens regelmatig te hand. “Schermers zijn afmakers, killers”, zegt maître Kasper Kardolus.

Dat topschermers een beetje bijzonder moeten zijn, is wel duidelijk. Ze moeten over vele eigenschappen beschikken. Conditie, concentratievermogen, besluitvaardigheid, agressiviteit en, zoals de vermaarde Italiaan Angelo Mazzoni zegt, fantasie. “Want je moet steeds weer iets anders verzinnen om je tegenstander te raken.” Kovacs: “Schermen is zo moeilijk omdat je tegelijkertijd moet denken én bewegen.” Te veel denken is volgens Mazzoni echter ook niet goed, “omdat je dan te laat kan zijn”.

Het is fysiotherapeut Rens Reysenbach, bekend van het hockey in Nederland en Pakistan, bij zijn intrede in het schermen opgevallen dat er veel linkshandigen actief zijn. Die mensen bezitten volgens de theorieën over de hersenhelften onder meer veel creativiteit. “Die kunnen ze in het schermen goed gebruiken”, aldus Reysenbach. “Bovendien hebben linkshandigen geleerd sterk in hun schoenen te staan om zich staande te houden. Ze leven in een wereld van rechtshandigen en moeten zich altijd aanpassen.”

En zijn alle schermers echt gek van De Drie Musketiers en Ivanhoe? De Hongaar Kovacs, een linkshandige, zegt inderdaad door de oude films waarin werd geschermd enthousiast te zijn geworden. Maar lang niet iedereen blijkt zo'n voorgeschiedenis te hebben. “Ik moet altijd lachen als er geschermd wordt in films. Dat lijkt nergens op”, meent Mazzoni. De Italiaan ging als kind schermen omdat de toenmalige assistente van zijn vader, een tandarts, had gezegd dat het een goede tak van sport is voor de vorming van een sterk karakter.

Schermers zijn er, zo blijkt bij de WK, in alle maten en soorten. En ze hebben ook de meest uiteenlopende beroepen en hobby's. De genoemde Kovacs is een basgitarist. Hij speelde tot voor kort met schermcollega's in een band, Hecatomb genaamd. De groep, gespecialiseerd in heavy-metal muziek, genoot een zeer behoorlijke bekendheid in Hongarije, vooral in de hoofdstad Boedapest. Van de band is zelfs een cassette uitgegeven, maar door tijdgebrek van de leden moest de groep worden opgeheven. Kovacs heeft toen ook maar meteen zijn lange haren laten afknippen.

Voor de Hongaar gaat het schermen voor de muziek, maar het liefst zou hij de twee hobby's combineren. Tijdens toernooien luistert Kovacs graag naar muziek, het liefst zo ruig mogelijk. “Daardoor vergeet ik het schermen. Dat is prettig. Het is niet goed om altijd maar met hetzelfde in je hoofd rond te lopen”, aldus de 25-jarige degenschermer die tijdens de Olympische Spelen in Barcelona een zilveren medaille won.

Angelo Mazzoni, meervoudig wereldkampioen en deelnemer aan vier Olympische Spelen, zou het liefst op zijn motor, een BMW 1000, naar de WK in Den Haag zijn gekomen. Dat mocht echter niet van zijn nationale bond uit vrees voor ongelukken. Veteraan Mazzoni, al sinds '79 deelnemer aan internationale wedstrijden, kan dat wel begrepen. Een vriend van hem, ook een goede schermer, kreeg verleden maand een zwaar ongeluk met de motor en ligt momenteel in het ziekenhuis. Zijn carrière lijkt voorbij. Mazzoni: “Ik rijd het hele jaar motor en alleen als ik naar een kampioenschap ga, mag het niet. Dat is misschien toch wel een beetje raar.”

Hij koerste tijdens vakanties door bijna heel Europa, inclusief Nederland, en een deel van Afrika en Azië. Mazzoni ziet wel degelijk raakvlakken tussen schermen en motorrijden. “Het probleem bij het rijden op de motor ligt niet bij jezelf, maar bij anderen. Zij kunnen voor gevaar zorgen. Dus moet je alles in de gaten houden en snel inspelen op situaties. Dat is in het schermen ook zo. Je reflexen moeten goed zijn.”

De 34-jarige Mazzoni is staatsamateur. Hij zit in Italië al twaalf jaar bij de carabinieri, de gendarme. Dat is een papieren baan. Hij mag al zijn tijd spenderen aan trainingen en wedstrijden. Mazzoni hoeft zich gemiddeld slechts één keer per jaar in zijn uniform hijsen. “Dan wil de commandant me eren voor mijn schermprestaties. Ik krijg een medaille en kan me na vijf minuten weer omkleden.”

Koen Sizoo, lid van de Nederlandse WK-ploeg, moet daarentegen misschien met schermen stoppen wegens zijn maatschappelijke carrière. Hij is historicus en zal dit jaar het zogenaamde 'klasje' van het ministerie van buitenlandse zaken volgen. De 32-jarige Sizoo wil diplomaat worden. Voor hem zou het een ideale combinatie zijn als hij straks naar een 'schermland' als Hongarije of Italië wordt uitgezonden. “Maar als ik moet kiezen tussen schermen en het werk, dan zal het noodgedwongen het laatste worden.”

Sizoo, een laatbloeier, rangschikt zichzelf onder de “bedachtzame” schermers. Daarom koos hij voor degen. Elk wapen heeft duidelijk een eigen karakter. Floret is voor de techneuten en sabel is, zoals de ervaren maître Ruud van Oeveren het stelt, “het ultieme mannelijke wapen. Het is een kwestie van houwen, slaan. Daar komt kracht bij kijken.”

Die mannelijkheid mag zich nooit vertalen in onbeheerst hakken en beuken. “Je mag je tegenstander niet in elkaar slaan”, aldus Sizoo. “Dat zou je niets opleveren. Je moet altijd gecontroleerd blijven. Een treffer moet snel en beheerst worden uitgevoerd. Als je geen controle meer hebt, heeft je tegenstander alle kans je te raken.” Daarom, stelt Sizoo, brullen schermers vaak zo als ze een treffer hebben gemaakt. “De agressie moet eruit.”