Fotoboek van Annie Leibovitz onthult meer dan film

Kunst... omdat het moet, Ned.2, 23.30-0.20u. Ooit mocht ik de wereldberoemde Amerikaanse fotografe Annie Leibovitz portretteren. Ze was in 1993 in Nederland op tournee om haar door American Express gesponsorde tentoonstelling in het Amsterdamse Stedelijk Museum te promoten. Op alle fronten een professional. Ze liet zich gewillig in alle standen fotograferen. Droeg ongevraagd ideeën aan voor de fotograaf en ging zonodig op haar hoofd staan. Alles ter meerdere glorie van de fotograaf, haar opdrachtgever en haarzelf. Ze maakte wat dat betreft diepe indruk.

Tijdens een diner met een groepje bekende Nederlanders, bleek helder dat zij het was om wie het allemaal ging. Annie Leibovitz (1950) is een fenomeen en dat zullen we weten. Ze groeide op in een Amerikaans middle class-gezin met een vader die diende bij de luchtmacht. Het gezin reisde veel door Amerika, sliep niet in hotels maar op de achterbank van de auto. Ze woonde nergens langer dan twee jaar en leerde Amerika en de mensen als het ware kennen door de achterruit van de auto.

In 1968 neemt ze schilderles maar ontdekt snel de fotografie. Het nieuwe tijdschrift Rolling Stone wordt een van haar eerste opdrachtgevers. Fotojournalistiek werk, Flower Power. Prachtige zwart-wit foto's van haar uit die tijd. Ze ruikt aan iedereen met haar camera en heeft een heel goed oog voor detail.

Na een periode van seks, harddrugs en rock 'n roll begint ze in de jaren tachtig voor het toonaangevende glossy magazine Vanity Fair te werken. Buitengewoon interessant in de film is te zien en te horen hoe mensen zich aan haar overgeven. Was het in het verleden zo dat ze de 'rich and famous' moest smeken om een foto, nu is 't het omgekeerde. Annie belt, je sputtert even tegen maar uiteindeljk maak je tijd.

Beroemd is de foto van de zwangere actrice Demi Moore op de omslag van Vanity Fair. De hele wereld sprak er schande van. En vooral in Amerika konden de zedenmeesters weer flink te keer gaan. Interessant is de scène in de film waar Leibovitz probeert Demi Moore en haar pasgeboren baby opnieuw te fotograferen voor Vanity Fair. Het laat de kijkers heel even in de keuken van de fotografe kijken. De vele assistenten, het opzetten van een studio in Los Angeles, de hoeveelheid apparatuur, de (niet door haar) gemaakte proefopnames, het optutten van het onderwerp en het uiteindelijke fotograferen door haar zelf. Leibovitz is een personality op zich geworden.

Heel handig wordt in de film omzeild hoe ze tot het resultaat komt. Spannend wordt het even met een portret van de inmiddels overleden kunstenaar Keith Haring. De aanloop naar de foto en de passie en plezier waarmee de foto is gemaakt. Jammer is wel dat je niets ziet van de problemen waarmee ze ongetwijfeld heeft geworsteld bij het bedenken van de situaties waarin ze haar onderwerpen wilde fotograferen. Niets van heftige discussies met haar opdrachtgevers over welke foto gepubliceerd gaat worden en niets van het gevecht met zichzelf.

Het lijkt alsof het allemaal vanzelf gaat. Een typisch voorbeeld van de American dream. Een beleefde, uiterlijk zelfverzekerde Amerikaanse vrouw met een klein jeugdvlekje in het verleden en zoals president Clinton heel goed terechtgekomen. Om echt van het werk van Annie Leibovitz te genieten is het beter het boek Photographs Annie Leibovitz - 1970-1990, uitgeverij Harper Collins Publishers aan te schaffen.

    • Vincent Mentzel