De slag om Gorazde

DE VRAAG IS of het spel twee keer op dezelfde manier kan worden gespeeld. Begin vorig jaar stelde de NAVO de Bosnische Serviërs een ultimatum na een zware beschieting van Sarajevo. De Russen intervenieerden met diplomatie en wisten de Serviërs er toe te bewegen voor het moment aan de eisen van de NAVO te voldoen. De Serviërs respecteerden zelfs een tijdlang de zogenaamde veilige zone rondom de Bosnische hoofdstad.

Nu wordt er opnieuw dreigende taal gebruikt tegen de mannen van Pale. Maar de Russische reactie is ditmaal een andere. Minister Kozyrev van buitenlandse zaken liet gisteravond onmiddellijk weten dat de Londense conferentie over Bosnië geen consensus had bereikt en dat zijn land een overtuigd tegenstander van luchtaanvallen bleef. Van Russische druk om de Bosnische Serviërs tot inkeer te brengen is echter thans geen sprake.

Wat heeft de Londense conferentie van zestien bij Bosnië betrokken mogendheden dan wel opgeleverd? Vooral een babylonische spraakverwarring. De voorzitter, de Brit Rifkind, sprak van een “stevig en beslist antwoord” dat de Serviërs mogen verwachten als zij de Gorazde-enclave aanvallen. De Amerikaan Christopher verving in zijn reactie het begrip 'antwoord' door 'luchtactie' (air power). President Clinton, reagerend in Washington, had het vervolgens weer over een 'antwoord'. Volgens Christopher is de tijd van 'speldeprikken' voorbij. De luchtmacht zal in een volgende fase in een ruimer gebied worden ingezet dan de bedreigde Gorazde-enclave alleen, lichtte minister van defensie Perry toe. Minister Van Mierlo onderstreepte later dat de dubbele commandosleutel van NAVO en VN intact was gelaten, terwijl van Amerikaanse kant werd meegedeeld dat de civiele VN-functionarissen uit de bevelsketen waren verwijderd. Rapporteerden de heren over dezelfde bijeenkomst?

HET IS NIET verbazingwekkend dat een conferentie als deze, alleen al door haar omvang, geïmproviseerde voorbereiding en uiteenlopende belangen en interesses van de deelnemers, niet het verlossende woord spreekt voor de tienduizenden die in Bosnië al dagenlang door de Serviërs worden voortgejaagd. De aanwezigen in Londen moesten zich wel, voor zover zij zichzelf serieus namen, heen en weer geslingerd voelen tussen onmacht, schaamte en de bittere noodzaak toch iets van zich te laten horen. Het 'na U' beheerste de agenda. Dat de redding opnieuw van de NAVO (lees: de Amerikaanse luchtmacht) moet komen, ligt onder de gegeven omstandigheden voor de hand. Niemand is in staat of bereid met grondtroepen de bewoners van het nog overgebleven VN-gebied in Oost-Bosnië te ontzetten. Voor de tragedie van Srebrenica en de stuiptrekkingen van Zepa bestond bij de confererenden in Londen slechts formele belangstelling.

HOE LANG dit zoveelste diplomatieke kaartenhuis overeind zal blijven, is hoogst onzeker. Als de mannen van Pale met de van hen bekende sluwheid blijven opereren, zouden zij Gorazde wel eens een poosje ongemoeid kunnen laten. Misschien was het met het oog op die kans dat Christopher in één adem met Gorazde ook Sarajevo noemde, als wilde hij een dergelijke truc bij voorbaat ontmaskeren. Maar geen van de andere conferentiegangers, behoudens de Fransen, kwam ook maar in de buurt van Christophers toegespitste, aan de Golfoorlog herinnerende waarschuwing aan het adres van de Bosnische Serviërs. Met Gorazde uit het nieuws zou zelfs de façade van gelimiteerde eensgezindheid die in Londen nog kon worden opgetrokken het snel begeven.

Er is nog een ander vraagstuk verbonden aan de uitkomst van de Londense conferentie. Secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali van de Verenigde Naties heeft er op gewezen dat VN-acties in Bosnië de instemming van de Veiligheidsraad niet kunnen ontberen. Daarmee gaf hij aan dat niet iedere denkbare militaire operatie door de bestaande Veiligheidsraadsresoluties wordt gedekt. Toch zullen de troepenleveranciers met die uitspraken rekening willen houden, al was het maar omdat hun manschappen, of zij nu een blauwe of een groene helm dragen, in hun hachelijke situatie niet ook nog de internationale legitimatie kunnen ontberen. Bovendien: zelfs indien de snelle-interventiemacht op de voorgenomen sterkte zal zijn gebracht, is er geen sprake van dat zij tegen de Serviërs zal zijn opgewassen. Voor een volwassen oorlog is ook deze strijdmacht niet uitgerust en niet bedoeld.

NEDERLAND HEEFT inmiddels ervaring met wat het betekent een militair onmogelijke opdracht te moeten uitvoeren. Met een zucht van verlichting is Dutchbat vannacht in Zagreb ontvangen. Dat had gezien de ferme taal van de Londense conferentie niet een dag later moeten zijn.