Waakzaamheid? Betrokkenheid?

De laatste keer dat ik had gedemonstreerd was in 1983, met de grote anti-kernwapendemonstratie in Den Haag. Ik had met een groepje vrienden een auto gehuurd en al tien kilometer voor Den Haag stonden we in de file. Maar niemand die daar chagrijnig van werd, de mensen klommen uit hun auto's, haalden hun spandoeken en 'no nukes'-mutsen tevoorschijn en de demonstratie begon, gewoon daar op de vluchtstrook. En eenmaal op het Malieveld, bleken we met z'n honderdduizenden te zijn. Demonstreren was een overwinningsfeest.

Afgelopen maandag ging ik opnieuw naar het Malieveld, dit keer om te betogen voor de opheffing van het wapenembargo in Bosnië en de bescherming van de burgerbevolking daar. De advertentie in de Volkskrant van die morgen had opgeroepen voor een 'grote internationale demonstratie'. Maar toen mijn metgezel en ik tijdens de avondspits de stad via de Utrechtse Baan met 120 km per uur konden binnen rijden, wisten we al: zo groot als in '83 zal het niet worden.

Vanuit de verte oogde het kleine clubje dat met verwaaide spandoeken stond miserabel. Gingen we met dat stumperige clubje Bosniërs demonstreren? Een beetje gegeneerd keken we elkaar aan. Nee, als ze door de stad gingen marcheren gingen we zeker niet mee, zeiden we. De bijeenkomst met sprekers op het Malieveld die om vijf uur zou beginnen, dat was meer iets voor ons. Bij het loopwerk daarna zouden we ons niet laten zien.

We zetten onze auto in de ondergrondse garage en liepen naar boven. Daar bleek de betoging al overhaast te zijn begonnen. Een paar honderd Bosniërs zwermden in schapewolkjes het grasveld af, op weg naar het ministerie van defensie en het Binnenhof. Niks geen sprekers en geen toehoorders dus. Die waren overruled door boosheid en ongeduld.

Mijn metgezel en ik trokken achter de groep aan, eerst nog een beetje afzijdig op het trottoir, maar later er middenin. Kinderen zagen we, jonge vrouwen met hoofddoeken om, potige geblondeerde dames, lefgozers, oude mannen, hinkende mannen, aan hun gezicht gewonde mannen - van alles wat. En alles sprak en scandeerde zo hard mogelijk in het servokroatisch. Op het Binnenhof echoode het: Zepa, Zepa! en Bosna, Bosna! Nederlanders? We rekenden uit dat we met z'n tweeën zo'n dertig procent van het totale aantal mee-demonstrerende Nederlanders uitmaakten.

Een slechte organisatie? Ja, daar kon je de lage opkomst van maandag deels aan wijten. Maar er is meer. Nederlanders demonstreren niet meer voor actuele politiek, lijkt het. Mijn omgeving bijvoorbeeld reageerde met ongeloof op de aankondiging dat ik naar Den Haag ging voor de Bosnische moslims. Dat ik om te betogen een etentje afzei, was eigenlijk geen argument, vond een vriendin. En een ander vond het weliswaar 'goed' om te doen, maar zelf gaan, nee, dat kwam niet in haar op. Demonstreren - het woord alleen al klinkt uit de tijd.

En verdwaald in een andere tijd leken ook de Bosnische moslims. Na het Binnenhof ontstond er verwarring. Niemand wist waar nu naartoe te lopen, want welke Bosniër kent nu de plattegrond van zo'n buitenlandse stad als Den Haag uit z'n hoofd? Er werd geruzied en op elkaar gescholden, hoewel de betoging nog geen uur oud was. Op ging het dus maar weer naar het Malieveld, waar de wind nu hard overheen blies. Sprekers beklommen het podium en werden er door anderen in de rede gevallen.

Instemmend geroepen werd er nog steeds: 'Bosnië vrij!' en 'Karadzic moordenaar!' Maar de meegebrachte vlaggetjes met de lelies erop werden allengs minder enthousiast de lucht in gestoken. Ten slotte zakten de dragers ervan op het gras neer, rolden hun vlaggen op en bereidden zich voor op de terugreis, naar Drachten en Lelystad, of waar hun asielzoekersverblijf zich ook bevindt.

Terugrijdend naar Amsterdam dacht ik aan februari van dit jaar, toen een van de bekendste Nederlandse kunstenaars met veel tamtam bekendmaakte een Comité van Waakzaamheid op te richten. Dat comité zou met 'commentaren en referenda' proberen de politiek te beïnvloeden tegen het geweld in de samenleving. Was het slechts een korte oprisping van engagement, ingegeven door een persoonlijk ongeluk, die Rob Scholte toen tot deze uitspraak verleidde? Van waakzaamheid en betrokkenheid heb ik die maandag niets gemerkt.