Sublieme momenten

In een toelichting op het Oedipus-complex beweert Freud dat de geboorte van een kind de idylle van het huwelijk verstoort, omdat daarmee een driehoeksverhouding is ontstaan. De zuiverste verhouding is die tussen twee mensen. Drie is er één te veel. Eén van de drie zal zich automatisch een buitenstaander voelen, een gast in eigen huis. Volgens Freud zal bij de geboorte van een kind normaal gesproken de vader zich de gast voelen, maar het gebeurt ook wel dat de moeder in die rol terechtkomt. Een enkele keer wordt het kind de gast zoals in Visconti's film l'Innocente, waar de ouders hun kind vermoorden om hun onderlinge liefde te redden.

Freud heeft iets tegen het getal 'drie' en ergens geeft hij ook een biologische verklaring, die erop neerkomt dat de natuur houdt van symmetrie. De mens heeft twee ogen, twee oren, twee armen en twee billen. Weliswaar hebben sommige vrouwen drie borsten en sommige mannen drie ballen, maar in die gevallen is er sprake van een genetische vergissing. Natuurlijk hebben wij vijf vingers en vijf tenen, maar wel aan twee handen en twee voeten. Niets in het menselijk lichaam - geen zintuig, orgaan of neurotransmitter - gaat in drieën.

Heeft Freud gelijk in zijn bezwaren tegen de driehoek, dan moeten de werkelijk sublieme momenten, die waarover de dichter Nijhoff sprak, zich afspelen tussen twee mensen. Omdat het hier om een ogenschijnlijk eenvoudige, maar in wezen zeer complexe kwestie gaat, is een zekere ordening op zijn plaats. Naar mijn ervaring kan de verhouding tussen twee mensen op de volgende wijze worden gecategoriseerd.

1. De partners zijn alleen. Dat is niet in dramatische zin bedoeld. Het gaat hier bijvoorbeeld om een situatie, waarin de ene partner thuis zit en de andere een boodschap doet.

2. De beide partners zijn bij elkaar.

3. De beide partners verkeren in gezelschap van anderen, bijvoorbeeld op een feestje.

Situatie één geeft aanleiding tot allerlei sublieme momenten. Alleen zijn binnen de verhouding is een totaal ander soort alleen zijn dan dat van de vrijgezel. Ik kan volmaakt gelukkig zijn als ik alleen zit te werken, tenminste als ik in de wetenschap verkeer dat mijn vrouw straks thuiskomt. Heb ik die zekerheid niet, dan word ik onrustig en komt er van werken ook niets terecht. Aan de andere kant gaat mijn eenzaam geluk soms zo ver, dat ik het als een inbreuk voel wanneer ik mijn vrouw de sleutel in de buitendeur hoor steken.

Situatie twee leent zich natuurlijk het meest voor sublieme momenten. Sommige mensen zijn zo verslaafd aan deze toestand, dat zij elkaar niet los kunnen laten en altijd in elkaars gezelschap willen zijn. Zij zijn tot op hoge leeftijd verliefd op elkaar. Zelf ben ik meer iemand voor pieken en dalen en wat mij betreft mag een subliem moment van verliefdheid afgewisseld worden met een fikse ruzie, wat op zichzelf ook alweer een subliem moment kan zijn. Mijn ervaring is dat kinderen een àl te verliefd gedrag van hun ouders niet bijzonder kunnen waarderen, een observatie die Freuds theorie lijkt te ondersteunen. Over het algemeen gedogen kinderen het onderlinge geknuffel van ouders, maar het moet ook niet te gek worden.

Situatie drie is gevaarlijk. Heel wat mensen praten op feestjes met iedereen, behalve met hun eigen partner. Staat de ene partner aan de ene kant van de kamer, dan kun je er zeker van zijn dat de andere partner aan de andere kant te vinden is. Vreemd genoeg wil dat nog niet zeggen dat hier sprake is van een slechte verhouding. Zelf praat ik op feestjes ook het liefst met andere vrouwen. Mijn eigen vrouw vindt dat best, maar af en toe komt zij langs en trekt zij mij even aan mijn oor. Daarna loopt zij verder om zich met andere mannen te onderhouden. Ik kijk haar na, en met de pijn aan mijn oor voel ik dat weer als een subliem moment. Het is wel de bedoeling om na afloop van het feestje samen naar huis te gaan, want gebeurt dat niet, dan is er sprake van een minder subliem moment.

Binnenkort gaat ik tweemaal op vakantie: eerst alleen met mijn dochter en daarna alleen met mijn vrouw. Zo heb ik het beste van alle werelden. Die gehate driehoek bewaren wij voor als het echt niet anders kan, en dat is al vaak genoeg.