Berlusconi boekt veeleer zakelijke dan politieke winst

ROME, 21 JULI. Het antieke Arabische kromzwaard en de kalashnikov van goud die de Saoedische prins al-Walid bin Talal hem heeft geschonken, hebben Silvio Berlusconi niet van gedachten doen veranderen. De Italiaanse mediamagnaat heeft voor het eerst zijn tv-imperium opengesteld voor buitenstaanders, maar wilde daarbij geen enkel risico lopen.

Daarom is het aanbod van al-Walid om twintig tot dertig procent te kopen van Mediaset, de tv- en reclameholding van Berlusconi's Fininvestgroep, van tafel verdwenen. Berlusconi wilde meer plaats voor zijn zakelijke vrienden Kirch en Rupert. Hij was bang dat al-Walid zou proberen langs andere wegen, via banken of beurs, zijn belang verder te vergroten. De Saoedische prins moet zich nu tevreden stellen met een belang van 4,1 procent. En de Australische mediamagnaat Rupert Murdoch moet het gevoel hebben dat hij is gebruikt om de prijs op te drijven.

Berlusconi lijkt zijn lunch in Rome met Murdoch, hun onderhandelingen op zijn landgoed en hun gezamenlijke persconferentie na afloop vooral als rookgordijn te hebben gebruikt. Op zijn persconferentie gisteren beweerde hij aanvankelijk van plan te zijn geweest om alles te verkopen, maar van gedachten te zijn veranderd na het referendum over het tv-bestel, dat een overwinning voor hem werd. Bovendien had de fiscus een forse rekening gepresenteerd, zei Berlusconi.

Murdoch beperkte zich gisteren vanaf de andere kant van de wereld tot een kort maar venijnig commentaar. Hij zei dat Berlusconi twee keuzes had: afzien van Mediaset om opnieuw premier te kunnen worden of vers kapitaal krijgen. “Berlusconi heeft voor deze tweede weg gekozen. Good luck.”

Als ondernemer heeft Berlusconi een duidelijk succes geboekt. Mediaset had nieuw kapitaal nodig, om het gat van 1,8 miljard gulden schulden te dichten en voor nieuwe investeringen. Zijn Fininvest-groep is nu het karakter van een familiebedrijf aan het kwijtraken - de uitgeverij Mondadori, een belangrijke poot van het concern, ging al eerder naar de beurs. Het verse kapitaal opent nieuwe perspectieven, al blijft onzekerheid bestaan over de juridische toekomst van Mediaset.

Bij het tv-referendum werd een voorstel verworpen om het aantal zenders in handen van één persoon te beperken tot één. Maar het Constitutionele Hof heeft eind vorig jaar bepaald dat drie tv-zenders in één hand een bedreiging vormt voor de pluriformiteit. Het hof heeft de wetgever tot volgend jaar zomer gegeven om nieuwe regels te stellen.

Politiek gezien is de winst voor Berlusconi veel beperkter. Het probleem van de belangenverstrengeling is niet opgelost, wat Berlusconi daar ook over mag roepen. De Berluskeptici hebben nog veel munitie over. Er zijn voorbeelden te over van ondernemers die met een minderheidsbelang een bedrijf controleren. Ook na de drie verkoopgolven zou Berlusconi de grootste aandeelhouder blijven, met bovendien een aantal vrienden onder de rest van de aandeelhouders.

Berlusconi zal ongetwijfeld op de getallen wijzen: minder dan vijftig procent. Dat is vaker gebeurd in Italië, met succes. Zo heeft de rechter geen bezwaar gemaakt tegen de controle die de familie Agnelli, van de Fiat-groep, via een minderheidsbelang uitoefent op de Corriere della Sera. Als de rechter naar effectieve controle had gekeken in plaats naar de opdeling van aandelen, had hij de Agnelli's moeten veroordelen wegens overtreding van de mediawet. De familie heeft ook honderd procent van La Stampa.

In een omstreden wetsvoorstel wordt het ieder kabinetslid verboden meer dan vijf procent te bezitten in een economische activiteit. Berlusconi en zijn bondgenoten proberen dat voorstel uit alle macht te torpederen. Op zijn persconferentie gisteren zei Berlusconi dat hij, mocht hij weer premier worden, zijn zakelijke belangen zou bevriezen of desnoods verkopen. Hij heeft al een paar keer eerder verkoop aangekondigd om iets aan zijn belangenverstrengeling te doen. De formule die hij daarvoor nu heeft gekozen, laat zien dat de politicus Berlusconi geen afstand wil en kan nemen van zijn bedrijf.